GünAzTv: Bu işə erməni diasporu və hökuməti dəstək verir, Azərbaycan beynəlxalq normaların açıq-aşkar pozulması faktına qarşı diplomatik imkanları səfərbər edir.

Araşdırmalar göstərib ki, Ermənistanın işğalı altında olan Azərbaycan ərazilərində iqtisadi baxımdan heç bir perspektivin olmadığını görən, qanunsuz məskunlaşma üçün onlara ayrılan ilkin yardımları xərclədikdən sonra dolanışıq problemi ilə qarşılaşan ermənilər son bir ildə kütləvi şəkildə Şimali Qafqaza və digər yerlərə köçür. Bu köçdən narahat olan Ermənistan hökuməti diasporun qanunsuz məskunlaşma siyasətinə dəstəyinin artırılmasına çalışır. Əvvəllər Ermənistan qanunsuz məskunlaşmanı əsasən işğal altında olan Laçın və Kəlbəcər rayonlarında həyata keçirirdi. Ancaq məlumatlar var ki, son vaxtlar Ağdam, Füzuli və Cəbrayıl rayonları ərazisinə də ermənilərin qanunsuz köçürülməsi halları artıb. Bu siyasəti Ermənistandan və xaricdən “bir kvadratmetr də ərazini qaytarmamaq” prinsipini irəli sürən qatı millətçi erməni çevrələri də dəstəkləyir.

Rəsmi Bakıdan diplomatik həmlə

İşğal altındakı bölgələrdə qanunsuz məskunlaşma barədə vəziyyəti izləyən Azərbaycan bu ilin əvvəllərindən başlayaraq həmin ərazilərə beynəlxalq missiyanın göndərilməsinə dair məsələ qaldırıb. Prezident İlham Əliyev bu ilin aprelində Bakıda keçirilən beynəlxalq konfranslardan birindəki çıxışı zamanı demişdi ki, Ermənistan işğal faktını möhkəmləndirmək üçün qanunsuz məskunlaşma siyasətini davam etdirir. Dövlət başçısı 5 il əvvəl ATƏT-in işğal olunmuş bölgələrdə vəziyyəti araşdırmaq üçün missiya göndərdiyini və beynəlxalq normalara zidd olan bu faktın təsdiqləndiyini deyib: “Ermənistan işğal olunmuş ərazilərdə qanunsuz məskunlaşma siyasəti aparıb. Halbuki onların insan resursları məhduddur. Lakin onlar yenə də de-fakto yaşayışın olması vəziyyətini yaratmaq istəyirlər. Buna görə, hesab edirəm ki, ATƏT üçün mühüm vaxt yetişib və biz belə bir ideya ilə çıxış edəcəyik ki, artıq beş il ötüb, digər faktaraşdırıcı missiya təşkil olunsun. Belə olsa, müxtəlif təsisatların nümayəndələri həmin yerlərə gedib nəyin baş verdiyini görə bilər. Bizdə belə bir məlumat var ki, qanunsuz məskunlaşma davam edir. Bu, tamamilə qəbuledilməzdir”.

5 il əvvəlki beynəlxalq missiya qanunsuz məskunlaşmanı təsdiqləmişdi

Ermənistan işğal altındakı bölgələrdə qanunsuz məskunlaşma da daxil olmaqla, işğal siyasətinin digər təzahürlərinin beynəlxalq missiya tərəfindən araşdırılmasına bir qayda olaraq qarşı çıxır. Lakin 5 il əvvəl rəsmi Bakı belə missiyanın təşkilinə nail olmuşdu. Həmin missiyanın hesabatı Azərbaycan tərəfindən təqdim edilmiş faktları əsasən təsdiqləyib. Bununla belə, beynəlxalq təşkilatlar-münaqişənin nizamlanması üçün vasitəçilik edən Minsk Qrupu, işğal edilmiş ərazilərin dərhal boşaldılmasını tələb edən 4 qətnamə çıxaran BMT, işğal altındakı ərazilərdə qeyri-qanuni məskunlaşmanı pisləyən qətnamə qəbul edən Avropa Şurası Parlament Assambleyası və digərləri Ermənistanın bu siyasətə son qoyması üçün əməli addım atmayıb. Baxmayaraq ki, həmin missiya kifayət qədər ciddi faktları ortaya qoymuşdu və nə qədər neytral görünməyə çalışsa da Ermənistanın işğal altında olan ərazilərdə etnik təmizləmə siyasəti apardığı, hər şeyi, o cümlədən tarix-mədəniyyət abidələrini dağıtdığı, ekoloji balansı pozduğu oradakı faktlardan görünürdü. Azərbaycan tərəfinin müxtəlif mənbələrdən topladığı məlumatlara əsasən, 2005-ci ilə qədər işğal altındakı bölgələrə xarici ölkələrdən və Ermənistandan 23 minə yaxın erməni köçürülmüşdü. ATƏT-in 2006-cı ildə işğal altındakı bölgələrdə vəziyyəti araşdıran missiyası isə bu rəqəmin 17 minə yaxın olduğunu göstərib. Rəqəmlər arasında fərq olsa da, 17 min özü də kifayət qədər böyük rəqəmdir və Ermənistanın Azərbaycan ərazilərində kütləvi şəkildə qanunsuz məskunlaşma apardığını açıq-aşkar nümayiş etdirirdi.

Laçın əsas hədəfdir

Həmin missiya xüsusən Laçın rayonunda sürətli məskunlaşma getdiyini qeydə alıb. Həmin vaxt orada azı 8-11 min adamın yerləşdirildiyi bildirilirdi. Lakin Ermənistan mənbələrinin məlumatlarından da görünür ki, ATƏT missiyası Laçında qanunsuz məskunlaşanların sayını azı iki dəfə azaldıb. Məsələn, bu günlərdə Ermənistanda Levon Ter-Petrosyanın başçılıq etdiyi müxalifət hərəkatının koordinatoru Levon Zurabyan bildirmişdi ki, təkcə onların hakimiyyəti dövründə (1998-ci ilə qədər-red.) Laçın rayonunda əhalinin sayı sıfırdan 15 minə qədər artmışdı. Doğrudur, həmin missiya hesabatında göstərmişdi ki, işğal altında olan ərazilərdə məskunlaşanlar əsasən Bakıdan və Sumqayıtdan qaçan ermənilərdir. Lakin missiya bitərəflik xatirinə hesabat daxil etdiyi bu ifadələrlə yanaşı xaricdən də ermənilərin bu bölgələrə köçürüldüyünü qeydə alıb. Rəsmi Bakı 5 il əvvəl həmin missiyanın yaradılmasına və işğal altındakı bölgələrə göndərilməsinə məsələni BMT-nin müzakirəsinə çıxardıqdan sonra nail ola bilmişdi. Məsələnin BMT gündəminə çıxarılmasından narahat olan Ermənistan Bakının bu barədə qətnamə layihəsini geri çəkməsinin əvəzində missiyanın işğal altında olan ərazilərdə vəziyyəti araşdırmasına razılıq vermişdi. Belə görünür ki, 5 il sonra da rəsmi Bakı bu uğurlu diplomatik taktikadan faydalanıb. Xəbər verildiyi kimi, bu günlərdə regionda səfərdə olan Minsk Qrupu həmsədrləri bildiriblər ki, gələn ay işğal altındakı ərazilərdə vəziyyəti öyrənmək üçün beynəlxalq missiya gələcək. Rəsmi Bakı isə işğal altındakı ərazilərdə vəziyyətə dair qətnamə layihəsini son anda BMT Baş Assambleyasının 64-cü sessiyasının plenar iclasında səsverməyə çıxarmaqdan imtina etdi və bunu beynəlxalq missiyanın bölgəyə göndərilməsi barədə əldə edilən razılıqla əsaslandırdı. Bakının sözügedən qətnamə layihəsini geri çəkməsi bir çox ekspertlər tərəfindən tənqid edilsə də belə görünür ki, bu, indiki situasiyada ən düzgün taktikadır. Çünki həmin qətnaməyə dair səsverməni təxirə salmağın əvəzində işğal altındakı bölgələrə yeni beynəlxalq missiyanın göndərilməsinə nail olmaq önəmli nəticədir. Missiyanın tərkibində BMT-nin Qaçqınlarla İş üzrə Ali Komissarlığının və BMT-nin İnkişaf Proqramının nümayəndələrinin də yer alacağı gözlənilir. Xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov bildirib ki, missiyadan işğal altındakı bütün ərazilərə baş çəkmək tələb olunacaq. Bu da rəsmi Bakının Dağlıq Qarabağ ətrafındakı digər rayonlarda da qanunsuz məskunlaşmanın artmasından xəbərdar olduğunu göstərir.

Gələn ay yeni missiya gəlir, ancaq faktları toplamaq üçün uzağa getmək lazım deyil

Sözügedən beynəlxalq missiyanın araşdırmanı nə dərəcədə obyektiv aparacağı hələ məlum deyil. Lakin araşdırma aparmaq üçün heç uzağa getmədən Ermənistan hökumətinin rəsmilərinin, o cümlədən Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin təmsilçilərinin müxtəlif vaxtlarda verdikləri açıqlamalara və məlumatlara nəzər salmaq olar. Məsələn, Ermənistan hökuməti ötən il elan edib ki, Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlarda erməni ailələrinin məskunlaşdırılması ilə bağlı xüsusi konsepsiya həyata keçiriləcək. Bu konsepsiya Ermənistandan və ya dünyanın hər hansı ölkəsindən Qarabağa köçən erməni ailələrinə ödənən birdəfəlik təmənnasız yardımın məbləğinin iki dəfə artırılaraq 1 milyon drama (təqribən 3275 dollara) çatdırılmasını nəzərdə tutur. Bundan başqa, köçürüləcək ailələrin yerləşdiriləcəyi ərazilərin coğrafiyasında da dəyişikliklər edilib. Yəni ermənilər təkcə Laçın və Kəlbəcərə deyil, Ağdam, Füzuli və digər rayonlar da yerləşdirilməsinə başlanılıb. Separatçı rejimin təmsilçilərindən biri Narine Azatyan isə deyirdi: “Dağlıq Qarabağa və nəzarətimizdə olan ərazilərə erməni ailələrin köçürülməsində erməni diasporunun yardımlarına bel bağlayırıq. Biz köçəcək ailələrə yalnız 1 milyon dramlıq yardım göstərə bilirik ki, bu da təbii, böyük məbləğ deyil. Diaspor öz sözünü deməli, Dağlıq Qarabağa gələn ailələrə dəstək verməlidir”. Onun sözlərinə görə, Fransa, Belçika və Argentinadakı erməni icmaları Dağlıq Qarabağa köçmək fikrində olan hər ailəyə 10 min dollar yardım göstərəcəklərini vəd ediblər. Bundan başqa, Azərbaycanın işğal edilmiş rayonlarında, Kəlbəcər və Laçın rayonlarında məskunlaşmaq fikrinə düşən erməni ailələrinin hər birinə 0,5 hektar torpaq, 1 ton buğda, 500 kq qarğıdalı, 500 kq arpa, 400 kq kartof, 2 kubmetr taxta, 600 kq sement, 300 kq armatur veriləcək ki, onlar köçdükləri yerdə ev tikib ilk müddətdə yaşamla bağlı problemlərlə qarşılaşmasınlar. Erməni ailələri məskunlaşandan sonrakı 5 il ərzində gəlir və torpaq vergilərindən, 1 il ərzində isə kommunal tariflərin ödənilməsindən azad edilirlər. Elə ermənilərin özləri tərəfindən yayılan bu məlumatlar göstərir ki, qanunsuz məskunlaşma Ermənistanın dövlət siyasətidir və söhbət Azərbaycandan qaçan ermənilərin özbaşına məskunlaşmasından getmir. Yəni bu məskunlaşmaya humanitar aspektlərdən heç cür haqq qazandırmaq mümkün deyil.

Təkcə ermənilər deyil, PKK-çılar da məskunlaşır

Erməni tərəfinin açıqladığı statistikadan da qanunsuz məskunlaşma faktı görünür. Bu statistikaya görə Dağlıq Qarabağda və işğal altındakı digər ərazilərimizdə yaşayan ermənilərin sayı hazırda 140 mini keçir. Lakin bölgədəki demoqrafik vəziyyətə bələd olanlar yaxşı bilir ki, ağır sosial-iqtisadi şəraitin hökm sürdüyü bir vaxtda ermənilərin bu cür artımı mümkün ola bilməzdi. Hesablamalar və müxtəlif mənbələrdən toplanan məlumatlar hazırda işğal altındakı ərazilərdə qanunsuz məskunlaşan ermənilərin sayının 30 minə yaxın olduğunu deməyə əsas verir. Bu bölgələrdə təkcə ermənilər yox, PKK-ya bağlı kürdlərində də yerləşdirildiyi məlumdur. Bunu Türkiyənin kəşfiyyatı da üzə çıxarıb. PKK-çı kürdlər əsasən Laçın və Kəlbəcərdə məskunlaşdırılır. Rəsmi Bakı da PKK-çıların Qarabağda məskunlaşdığını təsdiqləyir. Şübhə yoxdur ki, işğal altındakı bölgələrdə bu terror təşkilatı mənsublarının yerləşdirilməsi Ermənistanın gələcəkdə onlardan Azərbaycana qarşı terror aktları həyata keçirmək üçün faydalanmaq niyyətini göstərir. Yeni musavat