GünAzTv Mətbuat Mərkəzinin növbəti müsahibi, yazar-araşdırmaçı Həmid Ormanlıdır.

-Həmid bəy, bu gün cəmiyyətimizdə milli düşüncənin formalaşmasında və inkişaf etməsində aşıq ədəbiyyatının rolunu necə dəyərləndirirsiniz?

- Elnur bəy, çox sağ olun ki, üzünüzü mənə tutub suallarınıza cavab axtarırsınız.Böyük məmuniyyətlə suallarınıza cavab verməyə cəhd göstərəcəm.Aşıq sənəti haqqında,onun problemləri haqqında mənə heç sual verməsəniz də olar.Nə lazımdırsa,özüm danışacam.Əvvala,onu deyim ki,aşıq ədəbiyyatı xalqımızın estetik gözəllik xəzinəsidir.Bu ədəbiyyat vasitəsilə neçə-neçə nəsillərin,dövrlərin mənəvi təcrübəsi cilalanıb,durulub,el şüurunu,milli düşüncəni inkişaf etdirib.Tarixən aşıq ədəbiyyatı elin-obanın istəklərinin həyata keçirilməsi üçün insanların ilham mənbəyi,tutalğac yeri olub.Hesab edirəm ki,aşıq ədəbiyyatı bu gün də öz sözünü deyir.Dağılmış sovetlərin vaxtında onlarla dissident aşıqlarımız olub.Cənubi Azərbaycanda aşıq ədəbiyyatının və sənətinin hünəridir ki,dilimizi diri və duru,milləti isə tətikdə saxlayır.Elə olmasaydı Azərbaycanın cənubunda 12 aşığı birdən fars rejiminin zindanına atmazdılar.Adamı yandıran odur ki,bir mən və Məhərrəmdən(Məhərrəm Hüseynli nəzərdə tutulur-red E.E) başqa heç kəs çıkkırını belə çıxarmadı.

-Hal-hazırda Azərbaycanın hansı bölgəsində aşıq sənətinin inkişafı daha çox müşahidə olunur?

- Reallıq budur ki,bu gün ən çox inkşaf Azərbaycanın güneyində müşahidə olunur.Narahatçılığım isə az qala öləziməkdə olan Dərbənd aşıq mühitindəndir.Bizdə isə təəssüflər olsun ki,aşıq sənəti demək olar öz əzəli,əsl mahiyyətini itirmək təhlükəsi ilə üz-üzədir.Adını oxucuya qısqandığım bir xanım aşığımızın(Hərçənd ki,qadından aşıq olmaz düşüncəsini bölüşürəm-red H.O.) dili ilə desək,bu tayda aşıqların sənəti,sazı,sözü ancaq “Pivəynən paydyot”.Təbii ki,5-3 istisnalar olmaq şərtiylə.

- Yüz il bundan əvvəl olan aşıq məktəbi ilə indiki aşıq məktəbi arasında fərqli xüsusiyyətlər çoxdurmu?

- Fərqli xüsusiyyətlər yerlə-göy qədərdir. Məsəlçün,ustad şəyird ənənəsi demək olar ki,itib-batıb. Sənətə yeni gələnlərin əksəriyyəti kasetdən öyrənənlərdir. Dastançı aşıqlar olub. Dastançılıq da aşıq sənətinin canının cövhəri sayılır.Aşıqları söylədikləri dastanlarla tanıyırdılar.Təəssüf ki, indikilərin repertuarında bunlar yoxdur, əvəzində varlını öyən kasıba dəyən şerlər oxuyurlar.Adicə indiki aşıqların geyiminə fikir verin,abırlı-ismətli insanların,kənd-kəsək adamlarının ətini ürpəşdirən libaslardır.Libas da ki,elə-belə şey deyil.İnsanın mahiyyətini təyin edən elementlərdən biridir və sair,və ilaxır,onlarla bu cür fərqli cəhətlər var.Yaxşısı budur,çoxusunu deməyim,haa,nə deyirsən? Qoy qazan örtülü qaynasın Elnur. Çünki Allahın bir adı da “Səttar”dır. Səttar da ayıb örtən deməkdir.

-Maraqlıdır Türkiyədə ozanların arxasında böyük kütlə ordusu durur. Yəni ozanlar cəmiyyətin milli-mənəvi ruhunun qidalanmasında, milli düşüncənin yayılmasında, vətənpərvərlik ideyalarının aşılanmasında əvəzsiz rol oynayır. Etiraf edək ki,bizdə belə deyil. Ən azından Ozan Arif, Aşıq Səfai və s. adını çəkdiyim ozanların isimləri bütün Türk dünyasında məşhurdur.

- Bəs bizim Araz Elsəsi hara qoyaq?Azmı olub Araz Elsəsin, eləcə də digər aşıqlarımızın konsertinə bilet tapmamışıq. Yaxşı yadımdadır,bir neçə dəfə Araz Elsəsin konsertini İran səfirliyinin təzyiqi ilə yarımçıq kəsdilər. İran bu gün də həmin gücünü hicab məsələsində göstərir.Türkiyədə isə millətin xidmətində duran yaşı bir əsrə çatan oturuşmuş bir demokratik dövlətçilik təcrübəsi var.Aşığın ekran-efir,disk buraxdırmaq problemi yoxdur. “Vətən” kimi sırf aşıq sənətinin təbliği ilə məşğul olan baxımlı televiziya kanalları var. Bəs bizdə... biz də dünən-sırahayın dövlətmizi bərpa etmişik...Birdə bir məsələdə var ki,bizim indiki gəncliyin ümumi mədəni səviyyəsi də o qədər ürəkaçan deyil.Əyri oturaq düz danışaq sənətin və sənətkarın lazımınca qavranılmasında və düzgün qiymətləndirilməsində tamaşaçı şəxsiyyətindən,onun zövqündən,ruhundan,qanından,mədəni səviyyəsindən də çox şey aslıdır.

-Aşıqlardan ən çox kimi dinləyirsən?

-  Bu gün usdad aşığımız Əli Quliyevin sənətinin bala-bəhməzə dönən vaxtıdır.Eləcə də bəynişan qırımınnan,ağayana duruşunnan,şirin söhbətinnən,qos-qoca çalğısınnan və ifasınnan,Türk dünyasının böyük ozanı Hüseyn Saraçlının son şəyirdi Murad Kövrəyin tayı-bərabəri yoxdur.Bu gün ondan nələrisə əxz eyləyib öyrənmək əvəzinə,adını sazbənd qoyub səhnədən qırağa çəkmək xuliqanlıqdır.Aşıq Cahangirə,Tərmeyxan Qasımlıya,Qərib İncəliyə,Şaiq Kəmərliyə, Nazim Əsədoğluna, Firdovsi Mülkülüyə, İlham Astanbəyliyə, Əşrəfə,İmamalıya bir də gənc aşıq dosdlarımdan Şəhriyara, Raminə,Sənana,Astanbəyli Samirə (ona da Dimok deməsən kəndlərində heç kim tanımayacaq) qulaq asmaqdan doymuram.O taydan da onlara qurban olum kövrəlməyib özümü saxlaya bilsəm hamsını dinləyirəm.

- AAB-nin maliyyə dəstəyi ilə işıq üzü görən Musa Nəbioğlunun müəllifi olduğu “Ozan-aşıq dünyası” fotoalbom kitabı qalmaqala səbəb oldu.Siz hansı tərəfi haqlı olduğunu düşünürsünüz?

- Həmin fotoalbomla məndə tanışam. Layihənin rəhbəri hörmətli xalq şairimiz Zəlimxan Yaqub,rəyçilər isə ünlü alimimiz prof Məhərrəm Qasımlı ilə fil.elm.namizədi Elxan Məmmədlidir. Düzdür, kitabda bəzi xırda-para nöqsanlar var. Ancaq, tənqidlər heç də xoş niyyətli deyildir.Görünür,hələ də görülən işlərə qara yaxmağı tərgidə bilmirik. Əsas odur ki güllə də tanışdır lülə də.

-Xeyli vaxtdır mərhum Akif Səmədin şerlər kitabının nəşrinə çalışırsan.İnşallah oxucuları nə vaxt sevindirməyi düşünürsünüz?

- Kitabı tək mənim yox Akif Səmədin bütün dostlarının yaxından qatqısı sayəsində araya-ərsəyə gətirməyi düşünürük.İnşallah tezliklə yəqinki bir tərslik olmasa ay yarım vaxt ərzində kitabı oxucuların ixtiyarına verəcəyik.Daşın ovucuna bir toxumluq dən düşüb,ya şitil.Dolu döyür,külək əyir,qar üşüdür,bürkü tövşüdür.Ancaq bitir bu ağac.Nələr çəkə-çəkə, böyüyür bu ağac.Allah kəsməsin elə böyüməyi.Daş ayağından çəkir,kökünü əzir,bulud başından basır,ağ yel sağa əyir,qara yel sola.Qırır budaqlarını,tökür çiçəklərini.Bax o ağac mənəm deyirdi bütövləşmiş türk aydını,mürşüdüm şair Akif Səməd.34 yaşıma bir kitab əta etdilər. Səhifələrini enindən kəsdilər, uzunundan aldılar, sayını azaltdılar. Tirajının üstündə əsdilər,əsdilər nəhayət kəsdilər.Bax, o mənim kitabımdı deyirdi mürşüdüm Akif Səməd.Yazıçılar birliyində dedilər; Kitabın çıxmayıb üzv ola bilməzsən. Nəşriyyatda dedilər; Yazıçılar İttifaqının üzvlərinin kitabını çap edirik, ancaq! Deyirdi-Akif Səməd. Heç vaxt kitabı çıxanda sevinməyə qoymadılar Akif Səmədi. Mənim hər yeni çap olunan kitabım yalnız oxucularımın sevinci üçündür deyirdi. İndi də biz Akif sevərlər Akif Səmədin ruhunu sevindirmək istəyirik.Azca da olsa ruhunu sevindirə biləciksə,bərəkət!

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk