GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, “Oğuz” Müstəqil Araşdırmaçılar Qrupunun rəhbəri, Dr. Vüqar Zifəroğludur.

- Siyasi şərhçilər 2012-ci ilin “İran ili” olduğunu bildirirlər. Sizcə, bu il İrana qarşı hücumun baş verməsini mümkün hesab edirsinizmi?

- Mən bu il İrana birbaşa olaraq hər hansı bir hərbi müdaxilənin baş verəcəyinə ehtimal vermirəm. Tərəflər sadəcə biri-birilərinə əzələ nümayiş etdirməklə kifayətlənəcəklər. İrana hərbi müdaxilə nəinki Yaxın Şərqdə, bününlüklə dünyada uzunmüddətli və qarşısıalınmaz hərbi-siyasi toqquşmalara gətirib çıxarda bilər. Belə bir müdaxilə baş verərsə Rusiya və Çin kənarda müşahidəçi mövqeyində qalmayacaqlar. Həm də nəzərə almaq lazımdılr ki, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə (ABŞ) Avropanın, eləcə də İsrailin Yaxın Şərqin gələcəyi ilə bağlı görüşlərində əsaslı fikir ayrılıqları var. Bu fikir ayrılıqları onların vahid güc olaraq bölgədə yeni və daha təhlükəli bir problem ocağını açmalarını əngəlləyən ən vacib amildir. İranın da, hərbi müdaxiləni tam olaraq qaçılmaz edəcək hər hansı bir bəhanə verəcəyinə inanmıram. Çünki bu müharibədən heç bir halda qalib çıxmayacağını tərəflər anlayırlar. Hətta İranın uranın zənginləşdirilməsi ilə bağlı proqramına müəyyən dəyişikliklər edəcəyini də proqnozlaşdırmaq (öngörmək) olar. Bölgədə İranın nüvə dövləti olmasını arzu edəcək bir dövlət belə yoxdur. Bu faktiki (əməli) olaraq İranın diplomatik dəstəkdən məhrum olması deməkdir. Fikir verin, ərəb dövlətləri son illərdə sürətlə silahlanmağa başlayıblar və bunun da əsas səbəbi İran amilidi. İran liderliyə (öndərliyə) iddialıdı. Amma ərəb dövlətləri İslam şərqində heç bir halda nə Türkiyəni, nə də İranı lider kimi qəbul etməyəcəklər. İrana müdaxilə dolayısı ilə içdən ola bilər ki, bunun özünü də şərtləndirən amillər hələ tam olaraq oturuşmayıb. 

-Bəs İran hansı imkanlarını güvənib, Amerika-qərbə meydan oxumaqdadır? Ümumiyyətlə, İranı İraq, Əfqanıstan, Liviyanın (Libi) taleyi gözləyirmi?

- Tehran yaxşı anlayır ki, Yaxın Şərq bataqlığında hər gün keçdikcə daha artıq dərəcədə öz nüfuzunu və imkanlarını tükədən ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) rana hərbi müdaxilə etməklə özünü daha çətin vəziyyətə salmaq istəməz. Eyni zamanda yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, qərb mütəfiqlərinin Yaxın Şərqin gələcəyi ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları var. Bu əsasən özünü Türkiyə amilində daha qabarıq şəkildə göstərir. ABŞ Türkiyə vasitəsi ilə, Yaxın Şərqə nəzarət imkanları əldə etməyə səy göstərdiyi, onu örnək model olaraq dolayısı ilə təqdim etdiyi bir zamanda, Avropada anti-türk əhval ruhiyyəsi daha da kəskinləşir. Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, Avropa ilə ABŞ-ın İrana hərbi müdaxilə ilə bağlı mövqeləri də fərqlidir. Baxmayaraq ki, Qərb cinahını təşkil edən hər iki tərəf İrandakı mövcud rejimi özlərinə təhlükə görməkdədirlər. Bu baxımdan İrandakı hər hansı bir dəyişiklik “ərəb baharı” ssenarilərinə oxşar şəkildə gedə bilər ki, bunun özünü təşkil etmək də bir qədər çətindir.  İran son dərəcə mürəkkəb sosial-ideoloji yapıya sahibdir. Orada rejimdən narazılar nə qədər çox olsa belə, ABŞ və Qərbin də dəstəyi yoxdu. İran əhalisi pəhləvi rejimi zamanında qərbin İrandakı özbaşınalıqlarını unutmayıb. Məhz bu yaddaş sindromu hər hansı bir “5-ci kolonu” fəal vəziyyətə gətirməkdə ən böyük əngəldi. Sadəcə İranda dəyişiklik gec-tez  təbii şəkildə, Azərbaycan türkləri də daxil olmaqla, İranda yaşayan xalqların öz əli ilə baş verəcək.       

-Bölgədə müharibə baş verərsə, Azərbaycan hansı addımı atmalıdır?

- İranın etnik əhalisinin əksəriyyətini Azərbaycan türkləri və digər türkdilli xalqlar (tükman-oğuz boyları) təşkil edir. Təkcə Azərbaycan deyil, həm də Türkiyə belə bir fors-major (Force-major

) halın baş verəcəyi təqdirdə ilk növbədə öz milli maraqlarından çıxış etməlidir. Və hər iki ölkə İranla bağlı mövqelərini uzlaşdırmalıdırlar. Türkiyə həm NATO (Şimali Atlantika Alyansı) üzvü olaraq, həm də İranla bölgədə sabit münasibəti olan bir dövlətdir. Eyni zamanda da dövlətimizin ən əsaslı strateji müttəfiqidir. Belə bir şeyin olacağı təqdirdə, ilk növbədə enerji yataqlarının mühafizəsinin gücləndirilməsindən tutmuş, yüz minlərlə insanın sərhəddi keçərək Azərbaycana qaçqın kimi pənah gətirməsi nəticəsində yaranacaq sosial amillərə qədər hər şey nəzərə alınmalıdır.

Amma mən, bir daha təkrar etmək istəyərdim ki, İrana hər hansı bir birbaşa hərbi müdaxilənin olacağına ehtimal vermirəm. 

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk

N.S