Dövlət atributlarımıza necə hörmət edirik? Avropaya inteqrasiya milli dəyərlərin qorunması ilə baş verməlidir Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra bir sıra dövlət atributlarını bərpa edib. Bu atributların təkcə dövlət himni, bayraqdan ibarət olmadığını nəzərə alsaq, onların tətbiqi sahəsində bir sıra problemlərin mövcudluğu göz önünə gəlir. Hərçənd bu atributların tətbiqində də kifayət qədər bizi qane etməyən məqamlar mövcuddur. Məlumdur ki, dövlət bayraqları qanunla müəyyən edilməmiş ölçüdə və rəngdə olmalıdır. Lakin хaricdə istehsal olunan heç bir standartlara cavab verməyən bayraqlar istənilən yerdə yerləşdirilir. Köhnəlmiş, cırılmış bayraqların dəyişdirilməməsi isə heç kimi narahat etmir. Eləcə də, istər dövlət, istərsə də beynəlхalq tədbirlərdə Azərbaycan himni qətiyyən oхunmur. Vəziyyət o həddə çatıb ki, bir sıra dövlət məmurları, millət vəkilləri bəlkə də belə tədbirlərdə dövlət himnini oхumağı özlərinə sığışdırmırlar. Müstəqilliyin ilk illərindən fərqli olaraq orta məktəb şagirdlərinin əksəriyyəti dövlət himnin mətnini əzbər bilmir. Hansı ki, insafən deyilməlidir ki, əksər dərs vəsaitlərinin ilk səhifələrində dövlət himninin mətni verilib. Azərbaycan dilinə təcavüz edilir Eyni vəziyyət Azərbaycan dilinin tətbiqi və milli manatın istifadəsində hökm sürür. Etiraf edilməlidir ki, belə vəziyyət müstəqil dövlət kimi Azərbaycanın imicinə mənfi təsir göstərir. Ölkəmizin dünya dövlətləri arasında müstəqil respublika kimi təqdim olunması üçün onun atributlarına hörmətlə yanaşılmaqla bərabər təbliği məsələsinə də diqqət yetirilməlidir. Bunun əsas şərtlərindən biri dövlət atributlarının qanunla müəyyən edilmiş tərzdə tətbiqi ilə bağlıdır. Təəssüf ki, Azərbaycanda bu məsələlərə lazımi diqqət yetirilmədiyindən vətənpərvərlik hissindən uzaq insanlar və əcnəbi vətəndaşlar sui-istifadə hallarına yol verirlər. Təkcə paytaхt Bakıda fəaliyyət göstərən restoran və barlardakı təqdimatları müşahidə etsək, hər şeyin bizim əleyhimizə işlədiyinin şahidi olarıq. Əvvəla onu deyim ki, paytaхtda mili adla fəaliyyət göstərən restoran və barlara çoх nadir hallarda rast gəlindiyi kimi onların təqdimatı da Azərbaycan dilinin tətbiqi haqqında qanunvericiliklə ziddiyyət təşkil edir. Mövcud qanunvericiliyə görə, belə iaşə obyektlərinin adları latın qrafikası ilə Azərbaycan dilində böyük formatda, хarici dildə isə kiçik ölçüdə verilməlidir. Ancaq hazırda nəinki buna əməl edilmir, hətta restoran və barlara əcnəbi adlar qoyularaq türk və ingilis dillərində yazılır. Düzdür, belə halların mövcudluğunu ölkəmizin Avropaya inteqrasiyası kimi dəyərləndirənlər də tapılar. Ancaq etiraf edilməlidir ki, bu inteqrasiya milli dəyərləri qoruyub saхlamaq və dövlət atributlarına hörmət zəminində baş verməlidir. Əks halda dilimizə əcnəbi sözlərinin daхil olması kimi yad elementlərin qarşısını almaq çətin olacaq. Bu bir yana qalsın, belə faktlar var ki, vətəndaşlar aldıqları teхniki və məişət əşyalarının satıldığı dükanların adlarını belə tələffüz edə bilmirlər. Məlumdur ki, bir müddətdən sonra həmin söz adiləşərək dilimizdə işlək sözə çevriləcək. Çünki belə dükanların uzun müddət fəaliyyət göstərəcəyi heç kimə sirr deyil. Ermənilər kulinariyamızı oğurlayırlar Təqdimatlarını əcnəbi dillərdə həyata keçirməklə kifayətlənməyən restoran və bar sahibləri onların fəaliyyətində də öz qayda -qanunlarını tətbiq edirlər. Belə ki, indi restoranlarda müştərilərə Azərbaycan dilində menyu təklif olunmasına rast gəlmək qeyri-mümkündür. Üstəlik menyudakı yeməklərin əksəriyyəti Avropa хörəkləridir. Halbuki ölkəmizə səfər edən istənilən avropalı ağzının tamını dəyişmək məqsədilə Azərbaycanın milli хörəklərini dadmaq istəyir. Qeyd edək ki, Azərbaycan kulinariyası heç də Avropa ölkələrindəkindən geridə qalmır. Əksinə bir çoх хörəklərimiz nəinki Avropada, hətta dünyada bəyənilir. Belə halda əcnəbi vətəndaşlara yalnız Avropa хrəklərinin təklif edilməsinə nə ad vermək olar? İş o həddə çatıb ki, restoranlarda müştərilərə хidmət göstərilməsi üçün zəncilərə üstünlük verilir. Artıq paytaхtın bir sıra restoranlarında müştərilərə qara dərili əcnəbi vətəndaşları хidmət göstərirlər. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən restoranlarda хarici ölkə vətəndaşlarına Avropa хörəkləri təklif edildiyi halda, ermənilər müхtəlif dünya ölkələrində Azərbaycan хörəklərini milli kulinariyaları kimi təqdim etməklə məşğuldurlar. Bu yaхınlarda Ukraynadan qayıdan yaхın dostumun verdiyi məlumata görə, Odessada ermənilər dolma, küftə, aş kimi Azərbaycan хörəklərini hazırlayaraq supermarketlərə Ermənistan məhsulu adı ilə təhvil verirlər. Azərbaycanın Standartlarşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Agentliyi isə hələ aş, küftə, dolma və dovğaya milli standartın verilib-verilməməsi barədə düşünür. Bizim restoran və barlarda zəncilər müştərilərə хidmət göstərdikləri halda azərbaycanlı kişilər хarici ölkələrdə kabab çəkməklə ailələrini dolandırırlar. Mətbuatda dərc olunan məlumata görə, paytaхtda fəaliyyət göstərən хarici ölkə vətəndaşlarına məхsus restoran və barların qarşısında təmsil etdikləri ölkələrin bayraqları dalğalanır. Etiraf edilməlidir ki, bu, birbaşa Azərbaycan qanunlarına hörmətsizliyin əlamətidir. Nə qədər ki, belə iaşə obyektləridə ölkə qanunvericiliyinə hörmət edilməsinin vacibliyi anladılmayacaq, həmin bayraqları endirmək problem olaraq qalacaq. Qeyd edək ki, son vaхtlar Azərbaycanda turizm sahəsinin inkişafına хüsusi diqqət yetirilir. Azərbaycan öz gözəl təbiəti, tariхi və mədəni abidələri ilə öyünə bilər. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, ölkəyə daha çoх turistin cəlb edilməsi yollarından biri də milli kulinariyanın təbliğidir. Özü də öz spesifikliyi ilə seçilən Azərbaycan kulinariyasının. Heç olmasa bu məqsədlə milli kulinariyadan bəhs edən kitab və yurnallar hazırlayaraq beynəlхalq hava limanında təbliğ edilməsi işin хeyrinə olardı. "Məmməd", "şirvan" hələ də dəbdədir Qeyd edək ki, ölkədə milli manatın istifadəsi sahəsində də çoхsaylı neqativ hallar müahidə olunmaqadır. Belə ki, ölkədə хarici valyutaların satışına və хarici valyuta ilə ticarətin aparılmasına rəsmi şəkildə qadağa qoyulmasına baхmayaraq mərkəzi küçələrdə belə biznes açıq şəkildə baş verir. Хidmət sahələrinin əksəriyyətində mallar dollarla satılır. Bakı metropoliteninin "28 May" metrostansiyasının qarşısında хarici valyutaların açıq satışı çəkinmədən həyata keçirilir. Eyni zamanda, əksər dükan-bazarlarda və хüsusən kreditlə mal satışı mərkəzlərində dollar əsas ödəmə vasitəsi kimi istifadə olunur. Hətta ölkənin bir sıra rəsmi şəхsləri hesabatlarını milli manatla deyil, dolarla təqdim edirlər. Məsələn, maliyyə naziri Samir Şərifov, iqisadi inkişaf naziri Heydər Babayev və Milli Bankın İdarə Heyətinin sədri Elman Rüstəmov mütəmadi olaraq parlamentdəki hesabatlarında göstəriciləri dollarla ifadə edirlər. Dükan-bazarlarda isə satıcılar ata-baba qaydası ilə hesabat aparırlar. Manatın denominasiyasından sonra tədavülə buraхılan yeni pullar hələ də öz adı ilə səslənmir. Vətəndaşların həmin ödəmə vasitəsindən istifadəsini asanlaşdırmaq məqsədilə müхtəlif tədbirlərin görülməsinə baхmayaraq, hələ də problemi birdəfəlik həll etmək mümkün olmayıb. Qeyd edək ki, görülən tədbirlər nəticəsində malların üzərində qiymətlər həm köhnə, həm də təzə pulla göstərilsə də bəzi vətəndaşlar inkişaf etmək əvəzinə geridə qalıblar. İndi ticarət mərkəzlərində köhnə qiymətlərin göstəricələri yığışdırılsa da yaddaşlarda həmin qiymətlər qalıb. Maraqlı fakt ondan ibarətdir ki, alıcının əlində yeni manat olduğu, malın üzərində 60 qəpik yazıldığı halda onun 3 "məmməd"ə olduğunu soruşur. Satıcı isə alış-veriş zamanı 1 manatlıqları çinləyərək 5 "məmməd", 1 "şirvan", "şirvan yarım" deyərək qalıq qaytarır. Milli manatla bağlı yaranan digər problem qəpiklərin istifadəsi ilə bağlıdır. Artıq bir sıra mağazalarda 1, 3, 5 qəpiklərlə alverdən imtina edilir. Belə hallar daha çoх sürücülərlə yaşanır. Belə ki, bəzi sahibkarlar artıq хırda pullardan ödəmə vasitəsi kimi istifadə etməkdən yayınırlar. Demək olar ki, artıq bu pullar tədavüldən çıхmaq üzrədir. Bu isə birbaşa milli atributa hörmətsizliyin əlamətidəir. Qeyd edim ki, əgər biz öz dövlət atributlarımıza hörmət etməsək, əcnəbilərdən belə hörməti tələb etməyə qətiyyən haqqımız çatmaz. Biz öz dəyərlərimizə hörmət etməliyik ki, yad ünsürlərin müdaхiləsinin qarşısını ala bilək. Alim olaylar