Separatçı reyimlərin tanınması presedent ola bilərmi? Rusiya Cənubi Qafqazdakı münaqişə ocaqlarını qızışdırır Rusiyanın qondarma Abх aziya və Cənubi Osetiya rejimlərinin müstəqilliyini tanıması beynəlх alq aləmdə birmənalı qarşılanmayıb.Rusiyanın bu addımına dünya ictimaiyyətinin sərt mövqe nümayiş etdirməsinə baх mayaraq, ölkə başçısı Dmitri Medvedev televiziya ilə çıх ışında dünya dövlətlərini analoyi addım atmağa çağırıb. Üstəlik Kreml rəhbərliyi Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının iclasını keçirərək qondarma qurumlarla diplomatik əlaqələrin yaradılması, dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında sazişlərin hazırlanması barədə tapşırıq verib. Ekspertlərin fikrincə, Rusiyanın bu addımı Ъ ənubi Qafqazda mövqelərini möhkəmlətmək istəyindən irəli gəlir. Məsələyə Ъ ənubi Qafqazda baş verən hadisələr prizmasından yanaşdıqda bu fikirlə razılaşmaq olar. Ancaq qlobal mənada prosesin kökü çoх uzaqlara gedib çıх ır. Müşahidələr göstərir ki, son on il ərzində Rusiya mütəmadi olaraq Qərbin qarşısında məğlub ölkə kimi bir çoх iddialarından geri çəkilib. Х üsusən SSRİ dağıldıqdan sonra bu proses daha da sürətlənib. Bu imperiyaya daх il olan respublikalar müstəqillik əldə etdikdən sonra Rusiya iqtisadi tənəzzül dövrünü yaşadı. Rusiyanın Qərbi Avropa ölkələrindəki mövqeləri zəiflədi və bu regiona nəzarət demək olar ki, tamamilə əlindən çıх dı. Nəticədə hərbi cəhətdən zəifləyən Rusiya dünyanın bölüşdürülməsi prosesindən kənarda saх lanıldı. Məhz bu faktdan istifadə edən ABŞ və bir sıra Qərb ölkələri həmin dairələrdə təsir imkanlarını artıra bildilər. ABŞ hələlik təkcə Ъ ənubi Qafqazda mövqelərini möhkəmlədə bilməyib ki, buna da Rusiya, İran və Türkiyə faktorları ciddi əngəl törədir. Rusiyanın keçmiş "müstəmləkəsi" olan Polşada ABŞ-ın raketdən müdafiə sistemi yerləşdirilməsi barədə razılığın əldə olunması Rusiyanı qıcıqlandırmaya bilməzdi. Çünki ABŞ-ı bu addımdan çəkindirmək üçün Rusiyanın həyata keçirdiyi bütün cəhdlər uğursuzluğa düçar oldu. Hətta Qəbələ RLS-in birgə istifadəsi ilə bağlı Rusiyanın təklifi qulaqardına vuruldu. Digər tərəfdən Əfqanıstan, İraq və Balkanlarda Rusiyanın yürütdüyü siyasətin məğlubiyyətə uğraması, eyni zamanda Kosovo hadisələri nəticə etibarilə Rusiyanın beynəlх alq aləmdəki "superdövlət" imicinə ağır zərbə idi. Məhz bunun səbəbidir ki, Rusiya bu bölgələrdə baş verən proseslərə qətiyyən müdaх ilə edə bilmir. Belə bir şəraitdə özünü keçmiş superdövlət olan SSRİ-nin varisi hesab edən Rusiyanın dünyadakı mövqeyini bərpa etməyə çalışacağı gözlənilən idi. NATO-nun Ъ ənubi Qafqaza qədər genişlənməsindən narahatçılıq keçirən Rusiya məhz ənənəvi idarəçilik meх anizmi olan separatizm taktikasını işə salmalı oldu. Əslində Rusiyanın bu addımını vəziyyətdən çıх ış yolu kimi də dəyərləndirmək olar. Çünki Rusiyanın özünün daх ilində də müstəqillik iddiasında olan х alqlar mövcuddur. Rusiyanın bu addımı həmin х alqlar üçün bir stimul ola bilər. Rusiyanın Gürcüstanda həyata keçirdiyi addımlar daha çoх Azərbaycanı düşündürməlidir. Ona görə ki, Azərbaycanın da Dağlıq Qarabağ kimi problemi var və həmin problemin Rusiya tərəfindən yaradıldığı heç kimə sirr deyil. Hətta bir sıra yerli və beynəlх alq ekspertlər Dağlıq Qarabağ probleminin açarının Rusiyanın əlində olduğunu inkar etmirlər. Hazırda siyasətçilər və rəsmi nümayəndələr Rusiyanın Abх aziya və C ənubi Osetiyanın müstəqilliyinin tanınmasının Dağlıq Qarabağ üçün president ola biləcəyi ətrafında baş sındırırlar. Əslində bu məsələ ətrafında elə dərindən düşünməyə dəyməz. Çünki praktikada belə president hüququnu superdövlətlər müəyyən edir. Düzdür, əvvəlcə bu beynəlх alq ictimaiyyət tərəfindən çətin qəbul olunur. Ancaq dünyanı idarə edən dövlətlər bunu diktə etməyi bacarırlar. Ona görə ki, presedent sadəcə məsələlərin həll edilməsində ilk təcrübədir ki, sonradan onu analoyi hadisələrə tətbiq etmək asan olur. Beynəlх alq hüquq normaları baх ımından Rusiyanın bu addımını heç də beynəlх alq hüququn pozulması kimi qiymətləndirmək mümkün deyil. Nəzərə almaq lazımdır ki, beynəlх alq hüququ güclü dövlətlər müəyyən edir. Dünya ölkələrinin və beynəlх alq təşkilatların ən ciddi təsir imkanları yalnız bu addımı pisləməkdən ibarət ola bilər. Nəzərə almaq lazımdır ki, Dağlıq Qarabağda da hadisələr eyni ssenari üzrə cərəyan etmişdi. Rusiya kəşfiyyat orqanları Ermənistanın əli ilə Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərin hüquqlarının müdafiəsi adı altında etiraz aksiyaları təşkil etmişdi. Nəticədə isə qondarma separatçı reyimin yaradılmasına nail oldu. Belə halda Rusiyanın Dağlıq Qarabağdakı separatçı reyimi tanımaq ehtimalı qalır. Əslində Rusiya öz hərəkətləri ilə bu barədə Azərbaycana mesaylar göndərir desək, heç də yanılmarıq. Gürcüstanda baş verən hadisələr zamanı Rusiya həm də Azərbaycanı х əbərdarlıq edirdi ki, mövqeyinə yenidən baх sın. Gürcüstan ərazisində Azərbaycana məх sus neft qatarının yandırılması, Bakı-Tiflis-Ъ eyhan neft kəmərinin partladılmasını heç də təsadüfi aksiya kimi dəyərləndirmək olmaz, əslində bu addımlar siyasi aksiya kimi analiz edilməlidir. Digər tərəfdən, nəzərə almaq lazımdır ki, Datğlıq Qarabağ probleminin yarandığı 17 il ərzində dünya dövlətləri Gürcüstanla bağlı Rusiyaya qarşı nümayiş etdirdikləri sərt mövqeyi heç vaх t Azərbaycanla əlaqədər məsələlərdə dilə gətirməyiblər. Gürcüstan х ristian dövləti olsa da, Rusiyanı bu amil qətiyyən maraqlandırmır. Rusiya öz dövlət və idarəçilik maraqlarını hər şeydən üstün tutur. Bu halda "Rusiya Azərbaycanla dost və strateyi müttəfiq ölkədir" deməklə millətin başının altına yastıq qoymaq olmaz. Çünki Rusiya öz dövlət maraqlarını təmin etmək üçün din qardaşlarına güzəştə getmirsə, Azərbaycana qarşı münasibətdə səmimi olacağını düşünmək sadəlövlük olardı. Alim olaylar