Enes Cansevər [email protected]/* */ Qafqazda şahmat ssenarisi (2) Dəyərli oxucularım, istəyirəm ki, elə bu yazının əvvəlində patenti özümə məxsus, yəni tamamilə öz düşüncələrimin məhsulu olan bir ssenari söyləyim sizlərə. 1. Türkiyə bu Qafqaz platforması fikrini ortaya atarkən ən azı Gürcüstanın ərazi bütövlüyü qədər də Azərbaycanın torpaq bütövlüyünü nəzərə alıb. Rusiyanın da bu platforma təşəbbüsünə müsbət yanaşdığına görə, demək, Qarabağ mövzusunda hər hansı bir irəliləyişə nail olmaq mümkündür. Çünki Qafqazdakı problemlərin ən önəmli qismini Qarabağ məsələsi təşkil edir. 2. Mənə belə gəlir ki, Qarabağ mövzusunda Türkiyə ilə Rusiya arasında müəyyən səviyyədə razılıq əldə edildikdən sonra bu platforma təşəbbüsü və müzakirələr gündəmə gətirilib. Məsələn, nə ola bilər? Belə deyə bilərik ki, Rusiya qarşıdakı mərhələdə Türkiyə ilə birlikdə ortaq qərarlar qəbul edir, addımlar atır və bu əməkdaşlıq sahəsində Avropa Amerikanın illərdən bəri acı bağırsağa çevirdiyi problemləri həll etməklə regionda nüfuz qazanır. Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı səmərə verdikcə Fransa və onun simasında Amerika və eləcə də ABŞ Qafqazda sıxışdırılır. Qafqaz platforması çərçivəsində Dağlıq Qarabağın ətrafındakı Azərbaycan rayonları da ermənilərdən azad edilir. Bu addımın atılmasında mühüm rol oynadığı üçün Türkiyə də regionda xeyli güclənir. Beləcə, rəsmi Ankara Qafqazda və Orta Asiya respublikaları arasında böyük nüfuz sahibi və qardaş ölkə kimi yüksək reytinq qazanmış olur. Yaxşı, dedik ki, birinci mərhələdə Qarabağətrafı rayonlar boşaldılır, bəs ardınca nə olacaq? Hər şeydən öncə, Türkiyənin vasitəçiliyi ilə Qarabağ probleminin bir hissəsinin 16 illik çək-çevirdən sonra həll olunması mesajı dünyaya müəyyən qədər rahatlıq gətirir. Bundan Azərbaycan da məmnun olar. Bu vaxta qədər ermənilərin boşaltmağa razı olduqları bu rayonlar azad edilərsə, Türkiyə də buna qarşılıq olaraq, ən azı diplomatik əlaqələri başlamasa belə, sərhəd qapılarını Ermənistana aça bilər. Sərhəd qapılarının açılmasından isə Ermənistan məmnun olar. Yaxşı, bəs Rusiyanın burada qazancı və məmnuniyyəti nə olacaq? - Rusiya ABŞ-ın Qafqazda problem artıran bir ölkə olduğunu hər kəsə elan edəcək və atılmış bu addımla öz dediyini isbat etməyə çalışacaq. Doğrudur, Rusiya Gürcüstanı birmənalı şəkildə itirmiş kimi görünür. Amma əvəzində Ermənistanı öz əlində daha möhkəm saxlamaq şansı qazanır. Çünki Türkiyə ilə sərhəd qapıları açıldıqdan sonra ermənilər iqtisadi embarqo vəziyyətindən qurtarmış olacaqlar. Rusiya daha nədən məmnun ola bilər? - Heç şübhəsiz, son illərdə inkişaf edən Türkiyə kimi turizm ticarət sahələrində güclənən bir ölkə ilə əlaqələrini daha da möhkəmləndirəcək, rəsmi Ankara ilə strateji və siyasi sahələrdə əməkdaşlıq qura biləcək. Bəs Qafqaz platformasının digər üzvü Gürcüstan nə kimi qazanc əldə edə bilər? Gürcüstan hazırda enerji tranzit ölkəsi olması səbəbilə xeyli gəlir əldə edir. Bu platformanın qurulması ilə ölkə həm iqtisadiyyatını inkişaf etdirər, həm də enerji layihələrinin təhlükəsizliyini təminat altına almış olar. Çünki bu platformada rəsmi Tbilisi Rusiya ilə bir araya gəlmiş olacaq. Nəticə olaraq deyək ki, əgər bu ssenari və ya bənzəri hadisələr müşahidə olunmazsa, Qafqaz platforması ilkin mərhələdə ölü doğulmuş uşağa bənzəyəcək. Yəni bu təşəbbüsdən tarixi diplomatik gediş-gəlişlər, görüşlərdən başqa heç nə qalmayacaq. Amma Türkiyə dövləti istər prezident, istərsə də baş nazir səviyyəsində bu məsələ ilə bağlı çox qətiyyətli görünür və bu qısa müddətdə xeyli işlər görə biliblər. Təkcə Qafqazla bağlı deyil, Türkiyə dörd bir tərəfində çox mühüm işlərə girişib. Suriya-İsrail qarşıdurmasını aradan qaldırmaq üçün, ABŞ-la İranın arasındakı gərginliyi barışa çevirmək üçün rəsmi Ankara vasitəçilik missiyasını öz boynuna götürüb. Bundan başqa İsraillə Fələstin arasında sülhün təmin edilməsinə çalışır. Üstəlik də, bu yaxınlarda İstanbulda keçirilən Türkiyə və Afrika ölkələrinin zirvə toplantısı rəsmi Ankaranın yaxın gələcəkdə yeni bir iqtisadi-siyasi sıçrayışa hazırlaşdığını göstərir. Təsəvvür edin ki, Afrikanın 50 ölkəsinin rəhbərliyi İstanbulda keçirilən bu zirvə toplantısına qatıldı və toplantıda qəbul olunmuş qərarlar Ankaranın bu qitəyə olan yolunu, baxışını daha da genişləndirdi. Başqa bir məqama diqqətinizi çəkmək istəyirik: bu zamana qədər Türkiyə-Yunanıstan düşmənçiliyi artıq tarixə qovuşur və iki ölkə arasında səmimi münasibətlər qurulur. Türkiyə Prezidentinin Ermənistana gedib-getməməsi məsələsi gündəmə gəlincə, mən ətrafımda bir çox insanların bu xəbərdən panikaya düşdüklərini gördüm. Doğrusu Gülün Ermenistandan həm Qarabağ həm də sözdə soyqrım mövzusunda müsbət bir irəliləyiş olmadan getməsini qətiyyən tərəfdarı deyiləm. Bu mənə başqa bir tarixi hadisəni xatırlatdı. Əgər yadınızdadırsa, dinlər və mədəniyyətlərarası dialoq məsələsi gündəmə gələndə yenə bir çoxları hay-küy qaldırdılar: “Heç bir zaman müsəlmanlarla xristianlar bir araya gələ, hansısa bir mövzuda uzlaşa bilməzlər.” deyə bu təşəbbüsün önünü kəsməyə çalışdılar. Amma görüşlər keçirildi, fikir mübadilələri aparıldı, dialoqlar quruldu və nəticənin faydası hər kəsə məlum oldu. Xristianlarla görüşən müsəlmanlar bu ifrat din təəssübkeşlərinə belə dedilər: “Bizim öz dinimizdən, imanımızdan hər hansı bir şübhəmiz, güvənsizliyimiz yoxdur ki, xristianlarla bir araya gəlməkdən, görüşməkdən qorxaq. Qoy imanı zəif olanlar qorxsunlar ki, qarşı tərəfin təsiri altına düşər və dindən çıxarlar”. İndi bu məsələ gündəmə gələndə mən həmin hadisəni xatırladım və bildirim ki, bizim Ermənistandan hər hansı bir qorxumuz yoxdur ki, hər hansı təlaş keçirək. Əgər kimsə qorxacaqsa, qoy ermənilər qorxsunlar. Çünki biz tarixin verdiyi bu fürsətdən istifadə edib, onları ən müxtəlif üsullarla masaya oturtmalı və dialoqa cəlb etməliyik. Zəfərin yolu yalnız bu istiqamətdədir.zaman