“Gürcüstanda baş verənlər sovet rejiminin Qafqaza qayıdışıdır” - Gürcüstan-Rusiya arasındakı müharibə başa çatdı, ancaq problemlər həll olunmadı. - Gürcüstan-Rusiya arasındakı müharibə başa çatdı, ancaq problemlər həll olunmadı. Regionda tarazlıq pozuldu. Yaranmış vəziyyət ABŞ, Avropa və Türkiyə üçün nə kimi əhəmiyyət kəsb edir? - Qafqaza Cənubi və Şimali Qafqaz olaraq yanaşmaq lazımdır. Şimalda Rusiya, cənubda isə Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan var. Rusiya Ermənistanla müttəfiqdir, ancaq Azərbaycanı Qarabağ məsələsi ilə bağlı itirdi. Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycan xətti isə ABŞ və Avropa Birliyinın (AB) dəstəyi ilə yaranıb. Boru xətləri və dəmir yolu layihəsi də bu istiqamətdə inkişaf etdi, hər üç ölkə iqtisadi cəhətdən bir-birinə yaxınlaşmaqla Avropaya inteqrasiya yolunu tutmağı planlaşdırırdı. NATO-nun genişlənməsi və AB-nin dəstəyilə ABŞ Rusiyanı sıxışdıracaqdı. Rusiyanın məqsədi isə Ermənistana qədər irəliləmək, Gürcüstanı parçalamaq, bunu bacara bilməsə, Saakaşvilini devirərək rusiyatəmayüllü hakimiyyət qurmaqdır. - Gürcüstanda baş verənlər Türkiyənin enerji layihələrinə yatırdığı sərmayələr baxımından önəmlidir? - Türkiyə üçün daha həyati bir məsələ var. Ermənistan qapısı bağlı olduğu üçün Azərbaycanla əlaqə qurmağın ən qısa yolu Gürcüstandır. Azərbaycanla əlaqə türk dünyası ilə əlaqə deməkdir. Türkiyə Gürcüstan və Azərbaycanla sıx təmasda olsa, Ermənistanla Rusiyanı birləşdiran quru ərazisi bağlanacaq və nəticədə Rusiya ermənilərə istədiyi köməkliyi göstərə bilməyəcək. Osmanlıdan sonra Qafqaza yerləşən və SSRİ dönəmində möhkəmlənən rus təsiri beləcə şimala yönələcək. Hazırda baş verənlər sovet rejiminin Qafqaza qayıdışıdır. Ərazi bütövlüyü pozulub, Gürcüstan işğal olunarsa, Türkiyənin Qafqaz siyasəti tamamilə iflasa uğrayar. Turqut Özalın “XXI əsr türk əsri olacaq” sözləri ilə qurulan xəyallara da böyük zərbə vurulmuş olar və türk dünyasına açılan qapımız bağlana bilər. - Gürcüstanda baş verən olaylar Azərbaycana necə təsir edir? - Gürcüstan işğal olunarsa, Azərbaycan ayaq altında qala bilərmi? Rusiyaya qarşı siyasət yürüdə bilərmi? Azərbaycan kiçik bir dövlətdir. Qərbin və Türkiyənin dəstəyi olmadan müstəqilliyini qoruması çətindir. Hazırda enerji layihələrinin sayəsində müstəqilliyini saxlaya bilir. Sabah Qarabağı almaq istəsə, Gürcüstanın başına gələnlər Azərbaycanın başına gəlməzmi? Ermənistan-Azərbaycan sərhədində xırda toqquşmalar olur. Ruslar da qoşularsa, bu toqquşmaları kim dayandıracaq? - Bu hadisələrin türk dünyasına nə kimi təsiri ola bilər? - Qazaxıstan, Türkmənistan və Özbəkistanın müstəqillikləri Moskvadan uzaqlaşmalarına bağlıdır. Hazırda üçünün də iqtisadi inkişafı Moskvadan asılıdır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan və “Şahdəniz” boru kəmərləri də bu səbəbdən strateji xarakter daşıyır. Bunun vasitəsilə qazax qazını və neftini nəql etmək üçün cəhdlər göstərilir. Uğurlu alınsa, Qazaxıstan, Türkmənistan və Azərbaycan Moskvanın hegemonluğuna son qoyacaq, sözün həqiqi mənasında müstəqil olacaqlar. - ABŞ və AB gözlənildiyi kimi, Rusiyaya təsir edə bilmədilər. Ancaq bilirik ki, bu müharibə Qərblə Rusiyanın müharibəsidir. Sizin danışığınızdan belə çıxır ki, əsl müharibə Rusiya ilə Türkiyə arasında baş verir? - Qafqaz həmişə İran, Rusiya və Türkiyənin əldə etmək istədiyi bir yer olub. Qafqaza hakim olan Qara dənizə hakim olur. Çünki Qafqaz Anadolu, fars diyarı və Rusiyanın giriş qapısıdır. Qafqaza giriş həmçinin Xəzər və Orta Asiyaya giriş deməkdir. Rusiya buranı əldən vermək istəmir. ABŞ isə bura daxil olmağa çalışır. Buna görə də Qara dənizin qərb sahillərindəki Rumıniya və Bolqarıstanı NATO-ya daxil etdi. Türkiyə və Yunanıstan da elə NATO üzvləri idilər. - Rusiyanın aqressivliyinin səbəbi budur? - Əsas səbəblərdən biri budur. ABŞ-ın gələcəkdə ən böyük rəqibləri məlumdur: Rusiya, Çin və qismən də Hindistan. Müsəlman dünyası deyil, çünki qarşısında belə bir güc yoxdur. Lakin ABŞ Rusiyanın İran və Çinlə yaxınlaşmasına əngəl yaratmaqla belə bir gücün yaranmasının qarşısını almaq istəyir. Rusiyanı Qərb də sıxışdırdı, Şərq də buna nail olmaq istəyir. Bəli, bu, əsasən ABŞ ilə Rusiya arasında olan müharibədir. Qafqazda Türkiyə ilə ABŞ-ın maraqları üst-üstə düşür. Türkiyənin regionda inkişafına və Qərbə inteqrasiyasına ABŞ-ın böyük ehtiyacı var. Rusiya isə Qafqazda olan ABŞ, Türkiyə və Qərbin təsirini azaltmaq istəyir. - Baş verənlərə Türkiyənin baxışı necədir? - Türkiyənin məsələnin ciddiliyini anladığını sanmıram. - Niyə? Baş nazir hər iki tərəflə görüşdü. Qafqaz İttifaqının yaradılmasını təklif etdi. - Baş nazirin səfərləri Orta Şərq siyasətinin davamıdır. Yaxşı fikirdir, ancaq yetərli olmadı. Baş verən hadisələrə necə yanaşdıqlarını Qafqaz İttifaqının yaradılması təklifindən anlayırıq. Bunu belə izah edək: iki nəfər bir-birini bıçaqlayır, hər tərəf qana bulanıb və siz də ortaya girib: “Dayanın, axı, siz qardaşsınız”, - deyirsiniz. - Ümumi mənafelər qeyd olundu, razılaşma üçün zəmin hazırlandı. Bu, dediklərinizdən daha çox şey deyilmi? - Baxın, Rusiyada rus-gürcü müharibəsini Rusiya-Türkiyə müharibəsinə döndərmək istəyənlər var. Gürcüstanı Rusiyanın üzərinə Türkiyənin sövq etdiyini iddia edirlər. Osmanlı dövründən başlayaraq, indiyə qədər hər daşın altında türkləri axtarırlar. Buna görə də Moskva səfəri Gürcüstandakı böhranı və Qafqazda pozulan balansı düzəltməkdən daha çox türk-rus münasibətlərini qorumaq məqsədi daşıyırdı. Türkiyənin Rusiyada boru xətləri, qaz layihələri, inşaat şirkətləri, 20 milyard dollarlıq xarici ticarət dövriyyəsi və turizm biznesi var. Bunları qoruyub saxlamaq üçün bu, atılımış ən yaxşı addım idi. Fəqət Qafqazda balans pozuldu və hər keçən gün əleyhimizə işləyir. Bu, 3-5 illik məsələ də deyil. Regionda bir neçə əsrdir ki, Türkiyənin əleyhinə inkişaf edən hadisələr yenicə Türkiyənin xeyrinə işləyirdi ki, yenə tarazlıq pozuldu. - Ona görə də Türkiyənin hazırlıqsız olduğunu düşünürsünüz? - Heç bir narahatçılığa ehtiyac görmürəm. Bu narahatçılıq Raysın, Sarkozinin üzündə var, ancaq Gülün, Ərdoğanın üzündə görünmür. Məsələyə hələ də rus-gürcü müharibəsi kimi baxırlar. Halbuki rus tanklarının altında qalan Türkiyənin mənafeyidir. Bu müharibə ABŞ-Rusiya arasındadır, ancaq Türkiyənin regionda mənafeyi ABŞ-la bağlıdır. - Dünya yenidən ikiqütblü soyuq müharibə dövrünə qədəm qoyur? - Köhnə quruluş çox pis şəkildə dağıldı, xaotik bir vəziyyət yaranıb və hamı bir quruluş yaratmağa çalışır. Riskli zamandayıq. XIX əsr Avropasının dağıldığı və yerinə soyuq müharibənin gəldiyi dövr kimi. Birinci və İkinci Dünya müharibələri dövründə dünya necə dağılıb və yenidən necə qurulubsa, hazırda həmin vəziyyəti yaşayırıq. - Bu mərhələdə Türkiyə Qafqazda nə etməlidir? - Türkiyə qlobal gücə malik deyil. 90-cı illərdən bəri bir çox fürsəti əldən verdi. BTC kəməri önəmlidir, ancaq gecikib, üstəlik, bu, Qərbin vasitəsilə həyata keçirilib. Qərbin dəstəyini təmin etməli, Rusiyanın diqqətini yayındırıb, Gürcüstan və Azərbaycanın NATO-ya üzvlüyünü təmin etmək lazımdır. Osetiya və Abxaziya əldən çıxa bilər, lakin Türkiyədən başlayaraq, Xəzər sahillərinə qədər olan ərazilərə Rusiyanın girməsinin qarşısını almaq lazımdır. Bu dəhlizləri NATO-ya üzv edə bilsək, Rusiya heç vaxt oralara girə bilməz. Girsə belə, bu, qlobal problemə çevrilər və yalnız bizim üçün problem olmaz. Baş nazirin rusların dağıtdığı Qori şəhərini bərpa etmək üçün verdiyi söz önəmli bir mesajdır. Türkiyənin Qafqaz, Orta Şərq, Balkanlar və hətta Afrikada keçmiş Osmanlı coğrafiyasına sahib olmaq kimi bir hədəfi var. - Yeni dövrdə həm Türkiyə, həm də dünya üçün Qafqaz Yaxın Şərqdən daha da əhəmiyyətli olacaq? - Deyə bilmərəm ki, Yaxın Şərq və Qafqaz ayrı-ayrı regionlardır. İran həm Yaxın Şərq, həm də Qafqaz ölkəsidir. Türkiyə də həmçinin. Amma Türkiyə cümhuriyyət dövründən bəri könülsüz olaraq yaxın şərqli olub, Balkan, Qafqaz və Yaxın Şərq ölkəsi olmağı rədd edib. Yaxın Şərqi cəhalət, gerilik və dini fanatizmin mərkəzi kimi görmüş, ondan uzaq olmağa çalışıb. Türk dünyasına münasibəti isə irqçilik hesab etdi. Halbuki, dünyanın inkişaf etmiş 17 ölkəsindən biri kimi siyasi olmasa da, ticarət münasibətləri qurmağımız vacib idi. - Bu işlərə başlanıb? - 1 Mart qətnaməsini rədd edincə bütün ərəb və müsəlman dünyası Türkiyənin ABŞ-ın kuklası olmadığını, 30 milyardı rədd edə bildiyini anladı. Türkiyə ABŞ-a “xeyr” deyə bilən yeganə ölkədir. Yaxın Şərq bir bataqlıqdırsa, biz də burada yaşayırıq və bu bataqlığı qurutmalıyıq. İraqın problemini həll etməsək, İraq kürd, terror və iqtisadi problem kimi üzərimizə gələcək, İran vurularsa, Türkiyə iqtisadiyyatına, bəlkə də, 150 milyard dollar ziyan dəyəcək. Regionu idarə etmək qanımızdadır. Bu bacarıq Osmanlıdan qalmış bir mirasdır. Möhtac olduğumuz qüdrət damarımızdakı qanda mövcuddur.zaman