Pa­kis­tan­da si­ya­si xa­os təh­lü­kə­si ar­tır Pa­kis­tan­da və­ziy­yət gər­gin­ləş­mə­yə baş­la­yıb. Be­lə ki, is­lam dün­ya­sı­nın ən nə­həng döv­lət­lə­rin­dən sa­yı­lan Pa­kis­tan­da si­ya­si böh­ra­nın il­kin əla­mət­lə­ri or­ta­ya çıx­ma­ğa baş­la­yıb. Ən pi­si də on­dan iba­rət­dir ki, Pa­kis­tan müx­tə­lif si­ya­si və di­ni qrup­laş­ma­la­rın çox­luq təş­kil et­di­yi döv­lət­lər­dən sa­yı­lır. Və bu qrup­laş­ma­lar ara­sın­da­kı mü­na­si­bət­lər əsa­sən, qar­şı­lıq­lı zid­diy­yət­lər­dən iba­rət­dir. Ona gö­rə də, Pa­kis­tan­da cə­rə­yan edən öl­kə­da­xi­li pro­ses­lə­rin təh­lü­kə­li is­ti­qa­mət­lər ala bi­lə­cə­yi qə­tiy­yən is­tis­na olun­mur. Bu ba­xım­dan, Pa­kis­tan­da ya­ran­mış və­ziy­yə­tin bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yət tə­rə­fin­dən cid­di na­ra­hat­lıq­la iz­lən­mə­si o qə­dər də tə­əc­cüb do­ğur­mur. Onu da qeyd et­mək la­zım­dır ki, Pa­kis­tan nü­və döv­lət­lə­ri klu­bu­na da­xil­dir. Be­lə ki, bu döv­lət ra­ket tex­no­lo­gi­ya­sı­na sa­hib­dir. Və Pa­kis­ta­nın bir ne­çə yüz nü­və baş­lıq­lı ra­ke­ti­nin ol­du­ğu id­dia olu­nur. Rəs­mi İs­la­ma­bad bu id­dia­la­rı qə­tiy­yən tək­zib et­mir. Bu isə, o de­mək­dir ki, Pa­kis­tan nü­və döv­lə­ti ol­ma­sın­dan öz xa­ri­ci si­ya­sət kur­sun­da ya­rar­lan­maq niy­yə­ti­ni qə­tiy­yən giz­lət­mir. Ma­raq­lı­dır ki, Pa­kis­tan ha­zır­da Hin­dis­tan­la ya­rım­sa­vaş və­ziy­yə­tin­də­dir. Vax­ta­şı­rı bu iki qon­şu döv­lət ara­sın­da si­lah­lı toq­quş­ma­la­ra da tə­sa­düf edi­lir. Be­lə ki, Pa­kis­tan və Hin­dis­tan ara­sın­da in­di­yə qə­dər bir ne­çə də­fə hər­bi mü­na­qi­şə baş ve­rib. So­nun­cu be­lə mü­na­qi­şə isə, cə­mi­si bir ne­çə il bun­dan əv­və­lə tə­sa­düf edib. Mə­sə­lə on­da­dır ki, Pa­kis­tan ha­zır­da Hin­dis­tan əra­zi­si sa­yı­lan Kəş­mi­rə id­dia­lı­dır. Əs­lin­də, Kəş­mi­rin bir his­sə­si Pa­kis­tan əra­zi­sin­də­dir. Kəş­mi­rin ikin­ci his­sə­si­nə isə, hə­lə­lik Hin­dis­tan nə­za­rət edir. Hal­bu­ki Kəş­mir əha­li­si­nin müt­ləq ək­sə­riy­yə­ti mü­səl­man puş­tun­lar­dan iba­rət­dir. Ona gö­rə də, Kəş­mi­rin Hin­dis­tan əra­zi­sin­də­ki his­sə­si­nin yer­li əha­li­si bu böl­gə­nin azad­lı­ğı uğ­run­da mü­ba­ri­zə apar­maq­da­dır­lar. Rəs­mi Deh­li­sə kəş­mir­li­lə­rin azad­lıq mü­ba­ri­zə­si­ni zo­ra­kı­lıq­la ya­tır­ma­ğa ça­lı­şır. Tə­bii ki, rəs­mi İs­la­ma­bad Hin­dis­tan hö­ku­mə­ti­nin kəş­mir­li­lə­rə qar­şı qəd­dar dav­ra­nış­la­rı­na mü­şa­hi­də­çi qal­maq niy­yə­tin­də ol­ma­dı­ğı­nı qə­tiy­yən giz­lət­mir. Ona gö­rə də, hər də­fə rəs­mi Deh­li­nin aman­sız­lı­ğı dö­zül­məz həd­də çat­dıq­da Pa­kis­tan Hin­dis­tan­dan kəş­mir­li­lə­rə qar­şı zo­ra­kı­lı­ğı da­yan­dır­ma­ğı tə­ləb edir. Nə­ti­cə­də bu iki qon­şu döv­lət ara­sın­da qı­sa­müd­dət­li də ol­sa, mü­ha­ri­bə və­ziy­yət­lə­ri ya­ra­nır. Pa­kis­tan və Hin­dis­tan ara­sın­da baş ver­miş so­nun­cu qı­sa­müd­dət­li sa­vaş hət­ta ol­duq­ca təh­lü­kə­li gö­rün­tü­lər də al­mış­dı. Be­lə ki, və­ziy­yət o qə­dər cid­di­ləş­miş­di ki, hər iki mü­na­qi­şə tə­rə­fi bir-bi­ri­nə qar­şı nü­və si­la­hın­dan is­ti­fa­də edə bi­lə­cək­lə­ri­ni sez­di­rir­di­lər. Mü­na­qi­şə­nin il­kin mər­hə­lə­sin­də bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yət baş ve­rən­lə­ri sa­də­cə, mü­şa­hi­də et­mək­lə ki­fa­yət­lən­sə də, son­ra­dan da­ha fə­al mü­da­xi­lə­nin va­cib­li­yi or­ta­ya çıx­dı. Çün­ki hə­min mü­da­xi­lə olun­ma­say­dı, Pa­kis­tan və Hin­dis­tan nü­və mü­ha­ri­bə­si­ni baş­la­dan döv­lət­lər ki­mi dün­ya ta­ri­xi­nə dü­şə bi­lər­di. Sa­də­cə, bey­nəl­xalq si­ya­si ira­də mər­kəz­lə­ri­nin gec də ol­sa, bu hər­bi mü­na­qi­şə­yə mü­da­xi­lə et­mə­si Pa­kis­tan-Hin­dis­tan sa­va­şı­nın nü­və mü­ha­ri­bə­si­nə çev­ril­mə­si­nin qar­şı­sı­nı al­ma­ğa im­kan ver­di. Tə­bii ki, bü­tün bun­la­rı nə­zə­rə al­dıq­da, Pa­kis­tan ki­mi nü­və döv­lə­tin­də si­ya­si böh­ra­nın baş qal­dır­ma­sı­nın nə qə­dər təh­lü­kə­li pro­ses ol­du­ğu­nu mü­əy­yən­ləş­dir­mə­yə mün­bit şə­ra­it ya­ra­dır. Hər hal­da, is­tə­ni­lən nü­və döv­lə­tin­də si­ya­si və iq­ti­sa­di sa­bit­li­yin ol­ma­sı bö­yük önəm da­şı­yır. Hal­bu­ki Pa­kis­tan­da si­ya­si sa­bit­li­yin po­zul­ma­sı pro­se­si çox­dan baş­la­yıb. Düz­dür, Pa­kis­ta­nın so­nun­cu pre­zi­den­ti Pər­viz Mü­şər­rəf ha­ki­miy­yə­tə gəl­mək­lə si­ya­si sa­bit­li­yin po­zul­ma təh­lü­kə­si­ni nis­bə­tən ara­dan qal­dı­ra bil­miş­di. Mə­sə­lə on­da­dır ki, Pa­kis­tan ta­ri­xi­nin ən nü­fuz­lu hərb­çi­lə­rin­dən olan ge­ne­ral Pər­viz Mü­şər­rəf vax­ti­lə öl­kə­nin si­ya­si xao­sa sü­rük­lən­mə­si­nin qar­şı­sı­nı al­maq məq­sə­di­lə ha­ki­miy­yə­ti ələ ke­çirt­mək məc­bu­riy­yə­tin­də qal­mış­dı. Və onun ha­ki­miy­yət­də ol­du­ğu il­lər ər­zin­də Pa­kis­tan­da ni­zam-in­ti­zam, si­ya­si sa­bit­lik nis­bə­tən bər­pa olun­muş­du. An­caq Pa­kis­tan­da və­ziy­yə­tin nor­mal­laş­ma­sın­dan na­ra­hat olan qüv­və­lər də ki­fa­yət qə­dər­dir. Hər hal­da, Pa­kis­ta­nın mil­li ma­raq­la­rı­na sa­diq olan ge­ne­ral P.Mü­şər­rə­fin gü­zəşt­siz si­ya­si kurs yü­rüt­mə­si bə­zi bey­nəl­xalq si­ya­si ira­də mər­kəz­lə­ri­ni na­ra­hat et­mək­dəy­di. Ona gö­rə də, hə­min si­ya­si ira­də mər­kəz­lə­ri bü­tün müm­kün va­si­tə­lər­lə Pa­kis­tan­da öl­kə­da­xi­li və­ziy­yə­ti gər­gin­ləş­dir­mək­lə pre­zi­dent A.Mü­şər­rə­fə təz­yiq gös­tər­mə­yə ça­lı­şır­dı­lar. Son bir ne­çə il ər­zin­də­sə, Qərb si­ya­si dai­rə­lə­ri Pa­kis­ta­nı de­mok­ra­ti­ya və in­san hü­quq­la­rı­na hör­mət et­mə­mək­də suç­la­yır­dı­lar. Hal­bu­ki Pa­kis­tan­da de­mok­ra­tik və şəf­faf seç­ki­lə­rin ke­çi­ril­mə­si ar­tıq ənə­nə ha­lı­nı alıb. Və bu sa­hə­də elə bir cid­di prob­lem mü­şa­hi­də edil­mir. Hər hal­da, ge­ne­ral P.Mü­şər­rə­fin Pa­kis­tan se­çi­ci­lə­ri­nin müt­ləq ək­sə­riy­yə­ti tə­rə­fin­dən pre­zi­dent se­çil­mə­si be­lə dü­şün­mə­yə ta­ma­mi­lə əsas ve­rir. Ey­ni za­man­da, son vaxt­lar pre­zi­dent P.Mü­şər­rəf Pa­kis­tan­da si­ya­si-iq­ti­sa­di is­la­hat­la­rı da in­ten­siv­ləş­dir­miş­di. Bu­na mi­sal ki­mi, pre­zi­dent P.Mü­şər­rə­fin Pa­kis­tan hö­ku­mə­ti­nə rəh­bər­lik­dən im­ti­na et­mə­si­ni və şəf­faf par­la­ment seç­ki­lə­ri ke­çirt­mə­si­ni gös­tər­mək olar. Çün­ki in­di ar­tıq Pa­kis­tan­da hö­ku­mə­tin məhz par­la­ment seç­ki­lə­rin­də qa­lib gə­lən si­ya­si par­ti­ya tə­rə­fin­dən for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı ənə­nə­si bər­pa edi­lib. Üs­tə­lik, pre­zi­dent P.Mü­şər­rəf or­du­ya bir­ba­şa rəh­bər­lik sə­la­hiy­yət­lə­ri­ni də təh­vil ver­miş­di. Bu isə, Pa­kis­ta­nın ye­ni in­ki­şaf mər­hə­lə­si­nə qə­dəm qoy­ma­sın­dan xə­bər ve­rir­di. An­caq han­sı­sa gö­zə­gö­rün­məz qüv­və­lər bu in­ki­şa­fın qar­şı­sı­nı al­maq məq­sə­di­lə bü­tün müm­kün va­si­tə­lər­dən ya­rar­lan­dı­lar. Və Pa­kis­ta­nın ta­nın­mış və nü­fuz­lu si­ya­si xa­dim­lə­ri­nə qar­şı ter­ror ak­si­ya­la­rı tö­rət­di­lər. Pre­zi­dent P.Mü­şər­rəf bu pro­se­sin qar­şı­sı­nı al­maq üçün əlin­də­ki bü­tün im­kan­lar­dan ya­rar­lan­sa da, onun mü­ba­ri­zə­si müs­bət nə­ti­cə ver­mə­di. Ək­si­nə, elə və­ziy­yət ya­ran­dı ki, pre­zi­dent P.Mü­şər­rə­fin özü­nün hə­ya­tı­na cid­di təh­lü­kə­lər ya­ran­ma­ğa baş­la­dı. Xü­su­si­lə də, pre­zi­dent P.Mü­şər­rə­fin par­ti­ya­sı­nın so­nun­cu par­la­ment seç­ki­lə­rin­də məğ­lub ol­ma­sın­dan son­ra Pa­kis­ta­nın döv­lət baş­çı­sı­nın və­ziy­yə­ti da­ha da ağır­laş­mış­dı. Hət­ta ona ən qı­sa za­man içə­ri­sin­də is­te­fa ver­mə­si təz­yiq­lər də edi­lir­di. Nə­ti­cə­də pre­zi­dent P.Mü­şər­rəf bü­tün səy­lə­ri­nə bax­ma­ya­raq, bu təz­yiq­lər qar­şı­sın­da ge­ri çə­kil­mək məc­bu­riy­yə­tin­də qal­dı. Və bir ne­çə gün əv­vəl döv­lət baş­çı­sı pos­tun­dan rəs­mən is­te­fa ver­mə­li ol­du. Son mə­lu­mat­la­ra gö­rə, pre­zi­dent P.Mü­şər­rəf is­te­fa ver­mək­dən əv­vəl Pa­kis­tan par­la­men­tin­dən təh­lü­kə­siz­li­yi­nə tə­mi­nat al­ma­ğa ça­lı­şıb. Ona be­lə tə­mi­nat ve­ril­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, P.Mü­şər­rə­fin na­ra­hat­lıq ke­çirt­di­yi də bil­di­ri­lir. Be­lə ki, bə­zi eks­pert­lər onun bə­zi xa­ri­ci öl­kə­lər­dən si­ya­si sı­ğı­na­caq al­maq ba­rə­də dü­şün­dü­yü­nü id­dia edir­lər. Düz­dür, P.Mü­şər­rəf hə­lə­lik bu id­dia­la­rı təs­diq­lə­mə­yib. Bu­nun­la be­lə, P.Mü­şər­rə­fin sı­ğı­na­caq is­tə­yə bi­lə­cə­yi döv­lət­lər sı­ra­sın­da Tür­ki­yə­nin ön­də gəl­di­yi də vur­ğu­la­nır. Sa­də­cə, öz öl­kə­si üçün ol­duq­ca va­cib iş­lər gör­müş bu vic­dan­lı ge­ne­ra­lın han­sı qə­ra­rı qə­bul edə­cə­yi yə­qin ki, ən ya­xın gün­lər­də ay­dın­laş­ma­ğa baş­la­ya­caq. El­çin XA­LİD­BƏY­Lİ sherg