Səməd Məlikzadə [email protected]/* */ Diplomatik tənzimləmə uzun çəkə bilər Rəsmi Tbilisinin Rusiya ilə münasibətlərində gərginliyin tarixi Qamsaxurdiyanın prezidentliyi dövründən başlanır. Lakin Eduard Şevardnadze hakimiyyətə gəldikdən sonra bu gərginlik müəyyən qədər səngidi. Mixail Saakaşvili prezident postuna oturduqdan az sonra Rusiya anladı ki, yeni gürcü lideri tam qərbyönümlü siyasət yeridir və öz ölkəsinin Avropaya inteqrasiyasına xüsusi diqqət yetirir. Onsuz da bu regionda nüfuzunun getdikcə aşağı düşməsindən narahat olan Rusiya isə yeni planlar hazırlamağa başladı. İlk növbədə, Gürcüstan ərazisində separatizmi körükləməyə başladı. Bu isə demokratik islahatlara başlayan qonşu ölkədə gərginliyi artırmaqla yanaşı, gürcü-abxaz, gürcü-osetin qarşıdurmalarını dərinləşdirdi. Eyni zamanda Rusiya tərəfindən Gürcüstan müxalifətinə və təxribatçı qruplara bəzən gizli, bəzən də açıq şəkildə dəstək verildı. Amma belə təzyiq və təxribatlar respublikada geniş islahatlara başlayan gənc prezidenti istəklərindən çəkindirə bilmədi. Saakaşvili hakimiyyəti getdikcə dayanıqlığını möhkəmləndirdi və xalq arasında nüfuz qazandı. Xalqın və Qərbin dəstəyi Mixail Saakaşvilini Gürcüstanda illərlə yığılıb qalmış çox ciddi problemləri həll etməyə sövq etdi. Uzun müzakirələrdən sonra Rusiya hərbi bazalarının ölkə ərazisindən çıxarılmasına nail olundu. O zaman çoxlarına ela gəldi ki, Rusiya öz hərbi birləşmələrini Gürcüstandan çıxarmaqla bu ölkə ilə münasibətlərini yumşaltmaq, qarşılıqlı dostluq əlaqələri qurmaq istəyir. Lakin Rusiyanın Gürcüstan ərazisindəki hərbi bazalarındakı texnikanın, silah-sursatın çox hissəsi Ermənistana daşınması başqa mətləblərin olduğunu üzə çıxardı. Bir neçə ay sonra, qarlı-şaxtalı günlərdə Rusiyadan Gürcüstana verilən mavi yanacağın tez-tez kəsilməsi və “Qazprom”un qazın qiymətini dəfələrlə artırması təzyiq yoluna əl atıldığını göstərdi. Yəqin ki, həmin həftələrdə respublikamız Gürcüstana verilən qaz və elektrik enerjisinin həcmini artırmasaydı, Gürcüstan fəlakətlərlə üzləşəcəkdi. Bütün bunlara baxmayaraq, Saakaşvili hakimiyyəti Qərbə inteqrasiya yolundan əl çəkmədi. Bu ölkənin NATO-ya üzvlük cəhdləri və bu istiqamətdə real addımlar atması rəsmi Moskvanı, belə demək olarsa, hövsələdən çıxardı və məqam yetişən kimi Gürcüstanı cəzalandıracağını qətiləşdirdi. Onsuz da Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin işə salınması, “Şahdəniz” qazının bu ölkə ərazisindən Avropaya nəqlı və Çindən başlayaraq bir ucu Avropanın mərkəzinədək uzanan qədim İpək yolunun polad relslər üzərinə keçirilməsinə başlanması Rusiyanın bir çox planlarını pozmuşdu. Onu da əlavə edək ki, həmin layihələrin əsas təşkilatçısı Azərbaycan olduğundan Rusiya heç zaman Dağlıq Qarabağ probleminin həllinə lazımi dəstəyi verməmiş və Gürcüstandan öncə təxribat və təzyiqlər bizim respublikamıza qarşı edilmişdi. Gürcüstanın öz ərazi bütövlüyünə nail olması üçün Cənubi Osetiyaya qoşun yeritməsi çoxdan gözlənilən imkanı Rusiyaya verdi. Rusiya qoşunları qısa zamanda Gürcüstanın xeyli ərazisini işğal etdi və bu əməliyyatları öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyi naminə apardığını açıqladı. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının işə qarışması da Rusiyanı məqsədindən çəkindirə bilmədi. Eyni zamanda Gürcüstanla son illər daha isti münasibətlər nümayiş etdirən ABŞ-da hələ ki bəyanatlar vermək və bu ölkəyə humanitar yardım göstərməklə məşğuldur. Bəzi məlumatlar deməyə əsas verir ki, Rusiya öz qoşunlarını tezliklə Gürcüstan ərazisindən geri çəkməyəcək. Bəzi politoloqlar bu münaqişədə Rusiyanın guya beynəlxalq tələyə düşdüyünü söyləyirlər. Amma Rusiya rəhbərlərinin deyilənlərə sərt reaksiyası, bir növ, Gürcüstan barədə planın bitməməsindən xəbər verir. Münaqişənin yenidən başlanacağını və problemin sülh yolu ilə çözüləcəyini hələ ki dəqiq söyləmək olmaz. İndiki dövrdə münaqişələrin diplomatik tənzimlənməsi isə beynəlxaq təşkilatların “dişsizliyi”, böyük dövlətlərin ikili siyasəti üzündən qısa zamanda baş vermir. Biz bunu Dağlıq Qarabağ probleminin həllinin illərlə uzanmasından yaxşı bilirik.zaman