Enes Cansevər [email protected]/* */ Qafqazda şahmat ssenarisi (1) Əvvəlcə Gürcüstanın Cənubi Osetiyaya, ardınca isə Rusiyanın Gürcüstana hücumu qısa müddətdə Qafqazı alova bürüdü. Müharibənin ardınca da diplomatik missiyaların bölgəyə səfərləri, qarşılıqlı ittiham və hədələr dolu ultimatumlar, getdikcə yüksələn gərginlik müşahidə olunmağa başladı və Qara dəniz qaynar dənizə çevrildi. Bir tərəfdə Rusiya atəşkəs elən etdiyi halda, Gürcüstan ərazilərinin az qala yarısını hələ də işğal altında saxlayır və bu atəşkəs tez-tez pozulur. Rəsmi Moskva Gürcüstanın Qori şəhərindən çəkiləcəyini və artıq çəkildiyini elan etsə də şəhərə nəzarəti hələ də öz əlində saxlayır. Son illərdə Saakaşvili hakimiyyətinin dünyada ən yaxın müdafiəçisi olan ABŞ da, deyəsən, artıq sözdən işə keçib. Gürcüstana humanitar yardım gətirdiyini iddia edən ABŞ hərbi gəmilərinin İstanbul boğazından keçərək Qara dənizə daxil olması və NATO-nun burada hərbi təlimlər keçirmək planları məsələnin getdikcə böyüdüyünü deməyə əsas verir. Dünya nəhənglərinin bu cür sərt addımları əslində regiondakı münasibətləri daha da gərginləşdirir. Bu vəziyyət isə hər kəsdən daha çox elə region dövlətlərini, xüsusilə də, Türkiyəni, Azərbaycanı və Gürcüstanı əndişələndirir. Onu da xatırladaq ki, bu münaqişəni yatırmaq üçün ilkin olaraq, Türkiyə barışdırıcılıq missiyası ilə fəaliyyətə başladı və səfər etdiyi Rusiyadan da, Gürcüstandan da, bir neçə gün öncə rəsmi səfərlə gəldiyi Azərbaycandan da Qafqaz platformasının qurulması istiqamətində müsbət cavablar alıb. Qafqazda vəziyyətin bu qədər qarışıq olduğu bir zamanda Ermənistan Prezidentinin Türkiyə Prezidentini Yerevana futbol yarışını tamaşa etməyə dəvət etməsinə qarşı tərəfin necə cavab verəcəyi hər kəsin maraqla izlədiyi bir sualdır. Abdullah Gül Ermənistana gedəcək, ya yox?- Bu gün bu məsələ az qala Rusiya-Gürcüstan müharibəsi qədər önəmli görünür. Bir Qafqaz dövləti kimi, üstəlik də, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya enerji daşıyıcıları ixrac edən bir ölkə kimi Azərbaycan bu gərginlikdən böyük zərər görür. Türkiyə də, heç şübhəsiz, bu münaqişənin ən qısa zamanda başa çatmasını arzulayan dövlətlərdəndir. Çünki yaxın keçmişdə məhz Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstanın yaxın əməkdaşlığı sayəsində dünyamiqyaslı nəhəng layihələr həyata keçirilib və keçirilməkdə davam edir. BTC, BTƏ və BTQ kimi nəhəng layihələr regionun iqtisadi həyatında mühüm rol oynamaqdan əlavə, həm də böyük siyasi əhəmiyyətə sahibdir. Əslində kənar dövlətlər müdaxilə eləməsə, elə düşünürəm ki, bu 3 ölkə öncə Ermənistanı öz azğın iddialarından çəkindirər, ardınca da aralarına alaraq regiondakı problemləri yoluna qoyardılar. Qayıdaq Türkiyə Prezidenti Abdullah Gülün Ermənistana gedib-getməyəcəyi məsələsinə. Mən bəri başdan öz qənaətimi oxucularımla paylaşıram: Abdullah Gül haqqında qənaətlərimə əsaslanaraq deyirəm ki, o, Ermənistana getməyəcək. Niyə?- Cavab verirəm: 1. Türkiyə çox yaxşı bilir ki, Ermənistan dünyadakı erməni lobbisinin oyuncağı halına gəlib. Əgər xatırlayırsınızsa, bir qədər əvvəl Türkiyənin Baş naziri Ərdoğanın Ermənistana uzatdığı barışıq əli havadan asılı qaldı. Ermənistan bu zamana qədər sülh, barışıq istiqamətində bircə addım da olsun atmayıb. Ona görə də Gülün bu addımı atacağına inanmıram. Türkiyənin barış siyasəti Koçaryan hakimiyyəti tərəfindən anlaşılmadı, indiki Sarkisyan tərəfindən qəbul ediləcəyinə də inanmıram. 2. Əgər Abdullah Gül bu səfərə gedəcəksə, demək, Ermənistandan Türkiyəyə və Azərbaycana qarşı iddialarından əl çəkmək istiqamətində nəsə bir işarət görünmüşdür. 3. Ermənilər çox yaxşı bilirlər ki, onlar bu zamana qədər Türkiyəyə və Azərbaycana qarşı davam etdirdikləri düşmənçilik siyasətindən əl çəkmədikcə nə Qafqaz İttifaqında, nə də hər hansı başqa bir birlikdə Azərbaycanla və Türkiyə ilə bir araya gələ bilməyəcəklər, bu zamana qədər olduğu kimi. 4. Türkiyə və Azərbaycan xalqları tarix boyunca erməniləri yaxşı tanıyıblar və onların nə qədər qərəzli, kəmfürsət olduqlarını yaxşı bilirlər. Ona görə də erməni prezidentin bu dəvətinin heç də barış istiqamətində bir jest olmadığını yaxşı bilirlər. Onu da yaxşı bilirlər ki, bu cür dəvətlər hansısa məkrli bir niyyətin təzahüründən başqa bir şey deyil. Erməni məsələsini burada qoyub, keçək Qafqaz İttifaqı məsələsinə. Türkiyənin təşəbbüsü ilə gündəmə gələn bu məsələnin perspektivi dünyanın müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Sentyabr ayının əvvəllərində Türkiyənin xarici işlər naziri Babacan rusiyalı həmkarı Lavrovla görüşəcək. Bu razılaşma dünən biz bu sətirləri qələmə alarkən iki nazir arasında gedən telefon danışığında əldə edilib. Həmin görüş zamanı Qafqaz İttifaqının strukturu, imkan və vəzifələri, perspektivi müzakirə ediləcək. Gələn sayımızda Qafqazda sülhün bərqərar olması istiqamətində bir qədər də xəyallarımla süslədiyim və patenti bizə aid olan bir ssenarini siz dəyərli oxucularımla paylaşacağam.zaman