CƏNUBİ QAFQAZ DÜNYANIN AKTUAL MÖVZULARINDAN BİRİNƏ ÇEVRİLİB və BU, AZƏRBAYCANIN MARAQLARINA CAVAB VERİR Elxan ŞAHİNOĞLU «Atlas» Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri İki həftə öncə Gürcüstan ordusu hərbi əməliyyata başlayaraq bir neçə saatlığına separatçı Cənubi Osetiyanın mərkəzi Sxinvalini götürəndə Azərbaycandakı fərqli siyasi çevrələr və ictimaiyyət belə bir sualla əlləşməyə bilməzdi: “Bəlkə biz də məqamdan istifadə edərək Dağlıq Qarabağda əməliyyata başlamalıydıq”. Ancaq elə ki, Rusiya ordusu əks-hücumla Cənubi Osetiya, ardından da Gürcüstanın başqa torpaqlarının az qala üçdə birini işğal etdi, hər halda dərin bir ah çəkdik: “Nə yaxşı ki, səbrli olub tələsik qərar vermədik”. Azərbaycanın səbrini rəsmi İrəvan da lazımınca qiymətləndirdi. Gürcüstan-Rusiya savaşının ən qızğın anlarında rəsmi İrəvanın anti-Azərbaycan təbliğatı bir qədər səngidi, qonşu ölkənin prezidenti Serj Sərkisyan isə Pekində azərbaycanlı idmançının qələbəsi bəhanəsiylə İlham Əliyevə əl uzatdı. Az qala hər açıqlaması Azərbaycanın ünvanına hədə-qorxu ilə yüklənən Ermənistanın müdafiə naziri Seyran Ohanyan bu dəfə “Cənubi Osetiya olaylarıyla bağlı Azərbaycanın revanşist əhval-ruhiyyəsini hiss etmirik” dedi. Bu açıqlamanı rəsmi Bakının ünvanına xoş ismarıc kimi belə də oxumaq olar: “Çox sağ olun ki, Gürcüstanın Cənubi Osetiya problemini hərb yoluyla həllinə girişməsi məqamından sui-istifadə etmədiniz”. Xoş məram və diplomatik jestlər öz yerində, bəs görəsən, bölgədəki son proseslər Dağlıq Qarabağ probleminin həllini tezləşdirirmi? Gürcüstanla Rusiya arasında Cənubi Osetiya uğrunda başlanan savaş Qərb dünyasını sanki silkələdi. Buna kimi düşünürdülər ki, “əşi, Cənubi Osetiya, Abxaziya və Dağlıq Qarabağ kimi münaqişələr heç kimə mane olmur, başımızı niyə ağrıdaq, durublar da dondurulmuş halda, əsas odur neft və qazımızı daşıyırıq”. Demək, olmur. Anladılar ki, Cənubi Qafqazdakı dondurulmuş münaqişələr barıt çəlləyinə bənzəyir və hər hansı birinin azca közərməsi kifayətdir ki, nüvə dövlətlərini müharibənin astanasına sürükləsinlər. Qərb Afrikadakı müxtəlif dövlətlərin müharibəsinə və oradakı kütləvi qətliamlara seyrçi qala bilər, Cənubi Qafqazı isə elə öz əlləriylə - neft və qaz yataqlarının istismarı və şaxələnmiş boru xətləriylə sözün həqiqi mənasında böyük yanacaqdoldurma məntəqəsinə çeviriblər. Bunu ilk başa düşən Fransanın prezidenti Nikola Sarkozi oldu. Cənubi Osetiya olayları dolayısıyla Qafqazdakı dondurulmuş münaqişələrin özündə böyük təhlükə daşıdığını ilk dilə gətirən məhz o oldu. Ardınca Ankara Qafqaz İttifaqı təklfini gündəmə gətirdi, baş nazir Rəcəb Teyyub Ərdoğan bölgə ölkələrinə səfərə çıxdı və sonda ilk baxışdan Cənubi Qafqaza az dəxli olan Rumıniya prezidenti Troyan Besesku eyni marşrutla hərəkətə keçdi. Besesku da Sarkozi kimi düşünür. Rumıniya prezidenti Cənubi Qafqazdakı dondurulmuş münaqişələrdən narahat olduqlarını, Avropanın bu münaqişələrin həlliylə bağlı konkret mexanizm hazırlaması gərəkiliyini vurğuladı. Göründüyü kimi, Cənubi Qafqazdakı münaqişələrin həllinə maraq artıb. İş o yerə çatıb ki, Ankara rəsmiləri Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyindən narahatlıqlarını açıq dilə gətirirlər, halbuki illər boyu bu haqda danışmazdılar. Ankara qollarını çırmayıb. Çünki Qərbdə olduğu kimi, Ankarada da anladılar ki, Cənubi Qafqazdakı istənilən münaşiqənin ilk böyük zərəri məhz Türkiyəyə dəyəcək. Bu sırada Türkiyə üçün vacıb enerji resurslarının daşınmasına ara verilməsindən və köçkün axınıyla üzləşməsindən tutmuş savaşan dövlətlər arasında çətin seçim etməsinə qədər problemlər durur. Ankaranın Qafqaz İttifaqı istəyi Cənubi Qafqaz üçün ən ideal variantdır. Ancaq bundan öncə yazdığımız kimi, bu, reallaşması həddən artıq çətin ideyadır. Cənubi Qafqazda ABŞ-la Rusiya və İranın, NATO-yla Rusiyanın və bunun nəticəsi kimi Azərbaycanla Ermənistanın, Gürcüstanla Rusiyanın maraqları kəsişdiyindən liderlər sözdə Ankaranın ideyasını dəstəkləsələr də, əməldə fərqli addım atacaqlar. Bununla da, təsis olunsa belə, Qafqaz İttifaqı Müstəqil Dövlətlər Birliyi kimi amorf bir quruma çevriləcək. Hər halda Cənubi Qafqaz dünyanın aktual mövzularından birinə çevrilib və bu, Azərbaycanın da maraqlarına cavab verir. Qoy Ankara öz ideyasını hərəkətə gətirsin, müzakirələrini davam etdirsin, Buxarest də dondurulmuş münaqişələrlə bağlı Avropa Birliyində təşəbbüs qaldırmağa çalışsın. Ankaranın təşəbbüsünə müsbət yanaşan Kremlin satelliti Ermənistanı yola gətirməsi bölgə üçün ideal variantlardan biridir. Bununla Abdülla Gülün 6 sentyabrda erməni həmkarı Serk Sərkisyanla İrəvanda futbol matçını birgə seyr etməsinə də yolu açılardı. mediaforum