Uk­ray­na­nın "Ti­mo­şen­ko prob­le­mi"... Bu nə­həng MDB döv­lə­ti öz baş na­zi­ri­nin si­ya­si in­tri­qa­la­rı­nın gi­ro­vu­na çev­ri­lib Uk­ray­na­da "si­ya­si tem­pe­ra­tur" yük­səl­mə­yə baş­la­yıb. Be­lə ki, bu nə­həng MDB döv­lə­tin­də möv­cud olan si­ya­si si­tua­si­ya­nın ye­ni­dən gər­gin­ləş­mə­yə meyil­lən­di­yi mü­şa­hi­də edil­mək­də­dir. Hər hal­da, Uk­ray­na­da cə­rə­yan edən öl­kə­da­xi­li si­ya­si pro­ses­lə­rin in­ten­siv xa­rak­ter al­maq­da ol­du­ğu açıq-aş­kar nə­zə­rə çar­pır. Üs­tə­lik, Uk­ray­na­nın ha­ki­miy­yət dai­rə­lə­rin­də mü­əy­yən na­ra­zı­lıq­la­rın möv­cud ol­du­ğu da qə­tiy­yən diq­qət­dən ya­yın­mır. Bu ba­xım­dan, Uk­ray­na­da cə­rə­yan edən öl­kə­da­xi­li si­ya­si pro­ses­lə­rin təh­lü­kə­li is­ti­qa­mət­lə­rə yö­nə­lə bi­lə­cə­yi də is­tis­na edil­mir. Onu da qeyd edək ki, Uk­ray­na, əs­lin­də, "na­rın­cı in­qi­lab"ın baş ver­mə­sin­dən üzü­bə­ri hə­mi­şə öl­kə­da­xi­li si­ya­si prob­lem­lər­lə mü­ba­ri­zə apar­maq məc­bu­riy­yə­tin­də qa­lan döv­lət tə­si­ri ba­ğış­la­maq­da­dır. Be­lə ki, bu nə­həng MDB döv­lə­ti­nin ha­kim eli­ta­sın­da or­taq möv­qe­nin for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı ki­fa­yət qə­dər cid­di prob­lem sə­viy­yə­si­nə yük­səl­miş ki­mi gö­rü­nür. Həm də bu prob­lem ey­ni vaxt­da bir-bi­ri­nə pa­ra­lel ola­raq iki is­ti­qa­mət üz­rə or­ta­ya çıx­maq­da­dır. Ona gö­rə də, Uk­ray­na­nın ya­xın gə­lə­cək üçün pers­pek­tiv­lə­ri­nin mü­əy­yən­ləş­di­ril­mə­si o qə­dər də asan mə­sə­lə tə­si­ri ba­ğış­la­mır. Mə­sə­lə on­da­dır ki, ha­kim eli­ta ara­sın­da or­taq möv­qe­nin for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı qar­şı­sın­da­kı ən­gəl­lə­rin bi­rin­ci is­ti­qa­mət üz­rə in­ki­şa­fı özün­də əsa­sən ha­ki­miy­yət-mü­xa­li­fət zid­diy­yət­lə­ri­ni əks et­di­rir. Be­lə ki, bu iki si­ya­si dü­şər­gə ara­sın­da ki­fa­yət qə­dər cid­di mə­nə­vi-ideo­lo­ji prob­lem­lə­rin ol­du­ğu açıq-aş­kar nə­zə­rə çar­pır. Ən azın­dan ona gö­rə ki, Uk­ray­na ha­ki­miy­yə­ti üzü­nü Qər­bə doğ­ru çe­vir­mə­yə can atır. Uk­ray­na­nın gə­lə­cək in­ki­şaf pers­pek­tiv­lə­ri­ni məhz Av­ro­pa­ya və Qər­bə in­teq­ra­si­ya­da gör­dü­yü­nü qə­tiy­yən giz­lət­mir. Və bu is­ti­qa­mət­də hər han­sı irə­li­lə­yiş­lə­rə na­il ol­maq məq­sə­di­lə əlin­də­ki bü­tün müm­kün va­si­tə­lər­dən ya­rar­lan­ma­ğa ça­lı­şır. An­caq qar­şı tə­rəf - Uk­ray­na mü­xa­li­fə­ti Yuş­şen­ko ha­ki­miy­yə­ti­nin bu xa­ri­ci si­ya­sət kur­su­na tam şə­kil­də əks möv­qe tut­maq­la diq­qə­ti özü­nə çə­kir. Be­lə ki, Re­gi­on­lar Par­ti­ya­sı və onun li­de­ri olan keç­miş baş na­zir Vik­tor Ya­nu­ko­vi­çin ət­ra­fın­da for­ma­la­şan mü­xa­li­fət dü­şər­gə­si Uk­ray­na­nın Av­ro­pa­ya və Qər­bə in­teq­ra­si­ya cəhd­lə­ri­ni yol­ve­ril­məz ad­dım­lar ki­mi də­yər­lən­di­rir. Bu si­ya­si dü­şər­gə əmin­dir ki, Uk­ray­na öz gə­lə­cə­yi­ni Av­ro­pa və NA­TO-ya in­teq­ra­si­ya­da de­yil, məhz Ru­si­ya ilə stra­te­ji müt­tə­fiq­lik­də ax­tar­ma­lı­dır. Və in­di­ki mər­hə­lə­də Uk­ray­na üçün bu stra­te­ji müt­tə­fiq­li­yin al­ter­na­ti­vi hə­lə­lik möv­cud de­yil. Ən azın­dan ona gö­rə ki, Uk­ray­na və Ru­si­ya əsr­lər bo­yu ey­ni mə­nə­vi-si­ya­si də­yər­lə­ri bö­lüş­müş və ox­şar mil­li ma­raq­la­rı olan iki qon­şu döv­lət­dir. Bu ba­xım­dan, Uk­ray­na­nın Ru­si­ya ilə or­taq mə­nə­vi-si­ya­si və iq­ti­sa­di bağ­lar əsa­sın­da in­ki­şa­fa üs­tün­lük ver­mə­si qa­çıl­maz­dır. Tə­bii ki, Yuş­şen­ko ha­ki­miy­yə­ti Uk­ray­na mü­xa­li­fə­ti­nin bu möv­qe­yi ilə ba­rış­maq is­tə­mir. Elə bu­nun nə­ti­cə­si­dir ki, so­nun­cu par­la­ment seç­ki­lə­ri­nə qə­dər ey­ni ha­ki­miy­yə­tin iki qo­lu - pre­zi­dent ad­mi­nis­tra­si­ya­sı və hö­ku­mət ara­sın­da kəs­kin zid­diy­yət­lər or­ta­ya çıx­mış­dı. Və hə­min zid­diy­yət­lə­rin böh­ran­lı həd­də qə­dər də­rin­ləş­mə­si Ali Ra­da­nın pre­zi­dent Vik­tor Yuş­şen­ko tə­rə­fin­dən vax­tın­dan əv­vəl bu­ra­xıl­ma­sı­na yol aç­mış­dı. Bu­nun­la da, hə­min dövr­də fəa­liy­yət­də olan Ya­nu­ko­viç hö­ku­mə­ti öz sə­la­hiy­yət­lə­ri­ni itir­miş­di. Düz­dür, növ­bə­dən­kə­nar par­la­ment seç­ki­lə­rin­dən son­ra Uk­ray­na­da öl­kə­da­xi­li si­ya­si böh­ra­nın təd­ri­cən ara­dan qal­dı­rı­la bi­lə­cə­yi eh­ti­mal olu­nur­du. Ən azın­dan ona gö­rə ki, hə­min seç­ki­lər sa­yə­sin­də o dövr­də ya­rım­mü­xa­li­fət möv­qe­yin­də da­ya­nan "na­rın­cı dü­şər­gə" Ali Ra­da­da ye­ni hö­ku­mə­ti for­ma­laş­dı­ra bi­lə­cək say­da yer qa­za­na bil­miş­di. Be­lə he­sab olu­nur­du ki, bü­tün ha­ki­miy­yə­tin ey­ni qüv­və­nin - "na­rın­cı dü­şər­gə"nin əlin­də cəm­ləş­mə­si ha­kim si­ya­si eli­ta da­xi­lin­də­ki kəs­kin zid­diy­yət­lə­ri ar­xa pla­na ke­çi­rə­cək. Hal­bu­ki bu­nun ək­si­nin baş ve­rə bi­lə­cə­yi­ni sez­di­rən mə­qam­lar da ol­ma­mış de­yil­di. Mə­sə­lə on­da­dır ki, elə "na­rın­cı dü­şər­gə" da­xi­lin­də də ki­fa­yət qə­dər zid­diy­yət­lə­rin möv­cud­lu­ğu ək­sər mü­şa­hi­dəç­si­lər­də na­ra­hat­lıq do­ğu­rur­du. On­lar he­sab edir­di­lər ki, pre­zi­dent V.Yuş­şen­ko­nu dəs­tək­lə­yən "Bi­zim Uk­ray­na" blo­kuy­la "Yu­li­ya Ti­mo­şen­ko" blo­ku ara­sın­da­kı an­la­şıl­maz­lıq­lar son nə­ti­cə­də ye­ni si­ya­si böh­ra­na yol aça bi­lər. Hər hal­da, vax­ti­lə bu iki blo­kun bir­gə for­ma­laş­dır­dı­ğı koa­lis­yon hö­ku­mə­tin vax­ti­lə is­te­fa­ya gön­də­ril­mə­si be­lə dü­şün­mə­yə əsas ve­rir. Həm də, bu pro­ses pre­zi­dent V.Yuş­şen­ko ilə hə­min döv­rün baş na­zi­ri Y.Ti­mo­şen­ko­nun mü­na­si­bət­lə­rin­də­ki gər­gin­li­yin qar­şı­dur­ma həd­di­nə çat­dı­ğı ərə­fə­də or­ta­ya çıx­mış­dı. Tə­bii ki, be­lə və­ziy­yət­ "na­rın­cı dü­şər­gə"yə aid olu­nan bu iki si­ya­si blok ara­sın­da­kı növ­bə­ti əmək­daş­lı­ğın uğur­lu nə­ti­cə­lə­rə yol aça bi­lə­cə­yi­nə cid­di şüb­hə­lər ya­ra­dır­dı. Ye­nə də ək­sər mü­şa­hi­də­çi­lər bu iki si­ya­si blo­kun qu­ra­ca­ğı koa­lis­yon hö­ku­mə­tin mü­əy­yən çə­kiş­mə­lər­lə mü­şa­yi­ət olu­na bi­lə­cə­yi­ni qa­bart­ma­ğa ça­lı­şır­dı­lar. Və on­lar əmin­lik­lə pre­zi­dent V.Yuş­şen­koy­la xa­nım Ti­mo­şen­ko­nun uzun müd­dət bir yer­də fəa­liy­yət gös­tə­rə bil­mə­yə­cək­lə­ri­ni vur­ğu­la­yır­dı­lar. Eks­pert­lə­rin gös­tər­di­yi sə­bəb­lər­sə, sa­dəy­di. On­lar da­ha çox Uk­ray­na­nın gə­lə­cək pers­pek­tiv­lə­ri üçün mü­ba­ri­zə apa­ran, dü­rüst­lü­yü və proq­ma­tik si­ya­sət­çi ol­ma­sıy­la se­çi­lən pre­zi­dent V.Yuş­şen­ko­nun Yu­li­ya Ti­mo­şen­ko ki­mi qal­ma­qal­lı si­ya­si per­so­na­nın han­sı or­taq də­yər­lə­ri pay­la­şa bi­lə­cək­lə­ri­ni tə­səv­vür et­mə­dik­lə­ri­ni qa­bar­dır­dı­lar. Çün­ki baş na­zir Y.Ti­mo­şen­ko əsa­sən in­tri­qa­la­ra if­rat meyil­li­li­yi ilə diq­qə­ti çə­kir. Ey­ni za­man­da, xa­nım Ti­mo­şen­ko­nun si­ya­si fəa­liy­yə­tin­də, adə­tən, özəl ma­raq­lar da­ha ön plan­da olur. Hər hal­da, xa­nım Ti­mo­şen­ko­nun Kuç­ma ha­ki­miy­yə­ti dö­nə­min­də Uk­ray­na­nın tə­bii qaz sek­to­run­da öz şəx­si mə­na­fe­yi çər­çi­və­sin­lə et­di­yi ge­niş­miq­yas­lı ma­liy­yə fı­rıl­daq­la­rı uc­ba­tın­dan baş na­zir pos­tun­dan is­te­fa­ya gön­də­ril­mə­si in­ka­ro­lun­maz re­al­lıq­dır. Xa­nım Ti­mo­şen­ko­nun "na­rın­cı in­qi­lab"da iş­ti­rak et­mə­si­nin də məhz onun keç­miş pre­zi­dent Leo­nid Kuç­ma­dan in­ti­qam al­maq is­tək­lə­rin­dən qay­naq­lan­dı­ğı heç kəs­də şüb­hə do­ğur­mur. Ma­raq­lı­dır ki, yer­li eks­pert­lə­rin bu eh­ti­mal­la­rı özü­nü ta­ma­mi­lə doğ­rult­du. Be­lə ki, baş na­zir Y.Ti­mo­şen­ko ye­ni hö­ku­mə­tə rəh­bər­lik et­mə­yə baş­la­ma­sın­dan çox qı­sa za­man öt­dük­dən son­ra pre­zi­dent V.Yuş­şen­ko­ya qar­şı fəa­liy­yə­tə start ver­di. Be­lə ki, xa­nım Ti­mo­şen­ko Uk­ray­na­nın mil­li ma­raq­la­rın­dan irə­li gə­lən ək­sər si­ya­si və iq­ti­sa­di is­la­hat­lar qar­şı­sın­da əsas ən­gəl ro­lu­nu öz üzə­ri­nə gö­tür­mək­dən çə­kin­mə­di. Nə­ti­cə­də Uk­ray­na­nın üz­ləş­di­yi iq­ti­sa­di böh­ran və inf­lya­si­ya da­ha da də­rin­ləş­di. Yer­li eks­pert­lər ye­nə də xa­nım Ti­mo­şen­ko­nun bu dav­ra­nış­la­rı­nı onun özəl ma­raq­la­rıy­la izah edir­lər. On­la­rın fik­rin­cə, baş na­zir Y.Ti­mo­şen­ko Uk­ray­na­da si­ya­si və iq­ti­sa­di is­la­hat­la­ra ən­gəl tö­rət­mək­lə özü­nün köh­nə və ye­ni ma­liy­yə fı­rıl­daq­la­rı­nın ört-bas­dır et­mək məq­sə­di gü­dür. Onu da qeyd edək ki, pre­zi­dent ad­mi­nis­tra­si­ya­sın­dan ve­ri­lən son açıq­la­ma­nın məz­mu­nu da yer­li eks­pert­lə­rin eh­ti­mal­la­rı­na haqq qa­zan­dı­rır. Be­lə ki, pre­zi­dent ad­mi­nis­tra­si­ya­sı­nın rəs­mi təm­sil­çi­si baş na­zir Y.Ti­mo­şen­ko­nu iri­həcm­li ma­liy­yə fı­rıl­daq­la­rın­da, rüş­vət və kor­rup­si­ya­da, elə­cə də bir­ba­şa döv­lə­tə xə­ya­nət­də suç­la­yıb. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, baş na­zir Y.Ti­mo­şen­ko Ru­si­ya ilə giz­li an­laş­ma­ya ge­də­rək Uk­ray­na­nın Gür­cüs­ta­na yar­dım gös­tər­mə­si­nə ən­gəl tö­rət­mək öh­də­li­yi gö­tü­rüb. Əvə­zin­də­sə, növ­bə­ti pre­zi­dent seç­ki­lə­rin­də Kreml­dən Ru­si­ya­nın dəs­tə­yi­nə tam tə­mi­nat alıb. Pre­zi­dent ad­mi­nis­tra­si­ya­sı rəs­mi­si­nin id­dia­sı­na gö­rə, Ru­si­ya tə­rə­fi ar­tıq Y.Ti­mo­şen­ko­nun pre­zi­dent se­çil­mə­si­ni tə­min et­mək məq­sə­di­lə bir mil­yard dol­lar həc­min­də ma­liy­yə və­sai­ti ayı­rıb. Bü­tün bun­la­rı və di­gər fakt­la­rı nə­zə­rə alan pre­zi­dent ad­mi­nis­tra­si­ya­sı isə baş na­zir Y.Ti­mo­şen­ko­nun haq­qın­da olan ma­te­ri­al­la­rı hü­quq-mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı­na təq­dim edib. Gö­rün­dü­yü ki­mi, Uk­ray­na növ­bə­ti si­ya­si böh­ran təh­lü­kə­siy­lə üz­lə­şib. Üs­tə­lik, bu böh­ra­nın ye­ni ba­is­ka­rı ro­lun­da Yuş­şen­ko ha­ki­miy­yə­ti­nin si­ya­si or­ta­ğı çı­xış edir. Be­lə an­la­şı­lır ki, xa­nım Ti­mo­şen­ko özü­nün si­ya­si in­tri­qa və şəx­si ma­raq­lar çər­çi­və­sin­də fəa­liy­yət gös­tər­mək vər­diş­lə­ri­nə tam şə­kil­də sa­diq­dir. Bu isə o de­mək­dir ki, ən ya­xın gün­lər­də Uk­ray­na cə­miy­yə­ti növ­bə­ti də­fə bu xa­nım si­ya­sət­çi­nin bi­tib-tü­kən­mə­yən in­tri­qa­la­rı­nın ağır zər­bə­lə­ri­nə tuş gə­lə bi­lər. El­çin XA­LİD­BƏY­Lİ sherg