GünAzTv mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, İsveçrədə yaşayan tarixçi- siyasi ekspert Elxan Həsənlidir:

-Elxan bəy, hal-hazırda İsveçrədə nə qədər soydaşımız yaşayır?

-İsveçrədə yaşayan azərbaycanlıların sayı ilə bağlı dəqiq məlumatı yəqin ki, Azərbaycanın İsveçrədəki səfirliyi verə bilər. Mən onu deyə bilərəm ki, Almaniyaya və digər ölkələrlə müqayisədə İsveçrədə yaşayan azərbaycanlıların sayı çox azdır. Məncə, diaspor məsələsində say önəmli deyil. Ermənilərin fəaliyyəti buna nümunə ola bilər. İsveçrədə yaşayan türklərin sayı 100 mindən çoxdur, ancaq İsveçrə erməni soyqırımını tanıyıb. Bu vəziyyət onu göstərir ki, diaspor məsələsində keyfiyyət kəmiyyətdən daha vacibdir. Sayca türklərdən qat-qat az olan erməni diasporu daha effektli fəaliyyət metodları seçib.- Soydaşlarımız təşkilatlana bilirlərmi? Və onların əsas problemləri nədən ibarətdir?

-Təşkilatlanma məsələsinə yanaşmamız ermənilərinkindən çox fərqlidir. Bu işdə son zamanlar bir ajiotaj yaranmışdı, tez də söndü. Azərbaycanlıları ortaq mənafe ətrafında birləşdirəcək bir qüvvə yoxdu. Təəssüf ki, Azərbaycanda olduğu kimi, Avropada da təşkilatlanma müxalifət-iqtidar müstəvisində gedir. Bir qrup mərkəzi hakimiyyətə yaxınlığını, o birisi qrup isə müxalifətə yaxınlığ göstərməyə çalışır. Bu üzdən də ortaq mənafe kölgədə qalır. Bu vəziyyətin qarşısını almaq ücün hökümətimizin, xüsusilə də Diaspor ilə işləyənlərin müəyyən fəaliyyəti nəzərə çarpır, ancaq yetərincə deyil. Bu yöndə yaxşı olardı ki, mövqeyindən asılı olmayaraq, peşəkarlarla işlənsin, onlara dəstək verilsin. Əlbəttə ki, əgər Azərbaycanın maraqları güdülürsə, bunu etmək çətin deyil. -Hansı addımlar atmaq lazımdır ki, avropada Azərbaycan diasporu güclü və üstəlik təsir imkanlarına malik olsun?-Əvvəl də qeyd etdiyim kimi, ermənilərdən çox şey öyrənməliyik. Onların işi nədən ibarətdir? Keçən əsrdə ermənilər küçə taktikasına üstünlük verirdilər. Yəni küçə nümayişləri, piket, terror əsas fəaliyyət metoduydu. Ötən əsrin sonlarından etibarən bu taktikadan imtina olunub. İndi ermənilər yaşadıqları dövlətlərin elitalarıyla işləyirlər. Bura iş adamları, alimlər və digər elm adamları, yazıçılar, bir sözlə bizim başa düşdüyümüz ziyalılar daxildir. Qarabağla bağlı araşdırmalar üçün kredit ayırırlar, əlbəttə ki, ermənilərin marağına xidmət edən araşdırmaları maliyyələşdirirlər. Kitabxanalarda Qarabağ həqiqətlərini təhrif edən çoxsaylı kitablar var.  

Bu kitablar da ermənilər tərəfindən deyil, erməni maliyyəsiylə yerli araşdırmaçılar tərəfindən yazılıb. Türk, eləcə də Azərbaycan diasporu hələ də küçə taktikasından əl cəkə bilmir. Bunun səbəbi də təbii ki, hazırlıqsızlıqdır. Digər tərəfdən kifayət qədər maliyyə resursu yox. Bu vəziyyəti düzəltmək üçün Azərbaycan hökümətinin dəstəyi lazımdır. Bəzi hallarda müstəqil soydaşlarımızla işləməkdən çəkinilir. Yəqin ki, kiminsə qəzəbinə tuş gəlməkdən qorxurlar. Hazırlığlı insanlarımızın böyük əksəriyyəti də siyasi proseslərdə neytral mövqe tutmağa çalışırlar. Bu da bəzilərinin xoşuna gəlmir. Sonda da ziyan cəkən Azərbaycan dövləti olur. Bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün müstəqil insanlarımıza "düşmən" münasibət dəyişməlidir, Qarabağ həqiqətləri qəzet məlumatlarıyla yanaşı, elmi araşdırma formasında yerli ictimaiyyətə çatdırılmalıdır. Bu istiqamətdə iş planı hazırlayıb Azərbaycan hökümətinin müvafiq strukturlarına göndərsəm də, heç bir cavab ala bilmədim. Yəqin ki, müstəqil mövqeyim etibarsız görünür.- Hazırda İsveçrə insanında, media qurum və siyasətçilərində Qarabağ məsələsi ilə bağlı bilgilər varmı?-Əvvəlki illərə münasibətdə bu istiqamətdə köklü dəyişikliklər var, ancaq yetərincə deyil. Məkrli erməni təbliğatının uzun illərdir apardıgı propaqanda öz işini görüb. Xristian kilsəsindən məharətlə istifadə edirlər, azərbaycanlıların müsəlman olduqlarını qabartmaqla bəzi şovinist dairələrin imkanlarından yararlanırlar. Bir çox soydaşlarımızın İsveçrənin kütləvi-informasiya vasitələriylə sıx əlaqələri ümumi işimizə yardım edir. İsveçrənin Azərbaycandakı səfirliyı də bu istiqamətdə bir çox işlər görür. Səfirliyin əməkdaşlarının dəyişdirilməsindən sonra bu istiqamətdə ümidverici addımlar atılır. Lakin bütün bunlar yetərincə deyil, ölkə ictimaiyyətini inandırmaq üçün yerli mütəxəssisləri -tarixçiləri, jurnalistləri öz tərəfimizə çəkməliyik. Bu istiqamətdə demək olar ki, heç bir addım atılmır. Ermənilərin onlarca tarixçiləri birləşdirən forumları var ki, erməni diasporu tərəfindən maliyyələşdirilir, həmin forumları da yerli tarixçilər, tələbələr izləyirlər. Mən də həmin forumları yaxından izləyirəm. Erməni təbliğatını, qondarma soyqırımı ifşa edən məlumatlar dərc etsəm də, az sonra həmin məlumatları forumlardan silirlər, çünki onların mənafeyinə ziddir. Ancaq az da olsa, bir neçə cavab alıram ki, onlar bu vaxta qədər Xocalı soyqırımıyla bağlı məlumatsız olublar, Qarabağın Azərbaycan ərazisi olduğunu bilməyiblər. Bu istiqamətdə çox gücsüzük. Müasir texnologiyanın imkanlarından istifadə etmək üçün hökümətimizin dəstəyinə ehtiyacımız var, ancaq bu dəstəyin veriləcəyinə ümidim azdır. Çünki bu istiqamətdə edilən müraciətlərimiz cavabsız qalır.-Bəs, Güney Azərbaycan haqqında necə…?- Azərbaycanın güneyi ilə bağlı Güney Azerbaycan İstiqlal Partiyasının, eləcə də DAK-ın yerli təşkilatları cox faydalı işlər görürlər.

Yerli ictimaiyyəti məlumatlandırmaq işinə Azərbaycanın quzeyindən olan soydaşlarımızın cəlb olunması işi yaxşı qurulub. İran adlanan ölkədəki son hadisələrlə bağlı yerli ictimaiyyəti məlumatlandırmaq üçün işlər görülür. Bu işlərdə soydaşlarımıza dəstək verməyə çalışırıq. -Bir tarixçi olaraq sizə belə sualımız var ki, son vaxtlar Rusiya Qarabağ münaqişəsi ətrafında fəallışdığı hiss olunur?  Belə bir fikir yürüdülür ki, Rusiya münaqişənin həllində tərəfdardır. Sizcə, Kreml nə vaxtsa öz fortpostunu qurban verəcəkmi?-Sözsüz ki, Qarabağ münaqişəsinin alovlanmasında, torpaqlarımızın işğalında Rusiyanın xidməti böyükdür. Bununla belə Rusiyayla münasibətlərin normallaşmasını ancaq alqışlamaq olar. Azərbaycan bütün qonşularıyla normal münasibətlər saxlamalıdır. Rusiyanı Qarabağ məsələsində güzəştə vadar etmək münbit münasibətdən keçir. Bunun ücün onun istədiyi var, bu da Bakı-Ceyhan neft kəməriylə bağlıdır. Bu kəmər üzərində nəzarəti ələ keçirmək istəyir. Ancaq bu iş Azərbaycan hökumətinin səlahiyyətlərini aşır. Bu kəmər üzərində ən azı müştərək nəzarəti əldə etdikdən sonra Rusiya Qarabağda qısamüddətli hərbi əməliyyatların həyata keçirilməsinə icazə verə bilər və bu, heç də fortpostdan imtina demək deyil. Ermənistanın Rusiyadan başqa seçimi yoxdur. Bundan sonrakı iş Azərbaycan ordusunun işidir. İstənilən halda son sözü ordumuz deməlidir. Sözsüz ki, regionda cərəyan edən prosesləri də nəzərə almaq lazımdır. Azərbaycan İsrailin və Ağ Evin İran planlarında əhəmiyyətli yer tutur. Bu üzdən də neft kəmərinin rusların nəzarətinə verilməsi riskli addımdır. Əgər İranla bağlı qərbin planları reallaşarsa, Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın xeyrinə həl olunması istiqamətində real irəliləyiş ola bilər. Molla rejimi ram edildikdən sonra regionda əsas söz sahibi İsrailin timsalında Ağ Evin olması labuddür. İraq məsələsində Ağ Evin yanında yer tutmuş kürdlər mükafatlandırıldığı kimi İran məsələsində də Ağ Evin yanında yer alan tərəf mükafatlandırılacaq. Unutmaq lazım deyil ki, dünya neft-qaz ehtiyatının 30 faizə yaxını İranda yerləşir. Bu sərvət amerikalıların əlinə keçərsə, dünyanın neft qazanında cəmi 4 faizlik payı olan Azərbaycan nefti həlledici amil olmayacaq. Bu üzdən Azərbaycan hökümətinin də manevr imkanları azalacaq. Azərbaycan ücün ən doğrusu, güclünün yanında yer almaqdır. Bu gücün kim olduğu məlumdur. Söhbətləşdi: Elnur Eltürk