GünAzTv: Həftənin sonunda Neft İxracatçısı Ölkələr Təşkilatının (NİÖT-OPEK) növbəti toplantısı keçirilib.

12 dövlətin təmsiçisi 2011-ci il üçün İranı quruma sədr seçib. Səudiyyə Ərəbistanının sənaye naziri Əli əl-Naimi bildirib ki, son 36 ildə İslam Respublikası ilk dəfə təşkilata sədrlik edəcək.

OPEK-də neft hasil edən ölkələr arasında, qurumun yaradıcılarından biri İran ikinci yerdədir.

Ötən həftə İran İslam Respublikası xam neftin qiymətinin qaldırılması təklifi ilə çıxış edib. Ancaq OPEK-in başqa üzvləri bu təklifi dəstəkləməyib. Odur ki, Tehranın qurumda bu sayaq təkliflərlə çıxış edəcəyi ehtimal olunur.

Yeri gəlmişkən İranın neft ehtiyatı haqda yayılmış rəsmi bəzi məlumatları diqqətinizə çatdırmaq istərdik.

Ölkənin neft naziri Məsud Mirkazıminin sözlərinə görə, geoloji-kəşifiyyat işləri zamanı İranın neft ehtiyatının 138 milyard barreldən 150,3 milyard barrelə qədər artıb, bu göstərici ilə İran  Səudiyyə Ərəbistanından sonra dünyada ikinci yerə çıxıb. Nazir bildirib ki, İslam Respublikasının Hörmüz əyalətində 70 milyard kub metr həcmində yeni təbii qaz ehtiyatı aşkarlanıb. Bununla da İran «mavi yanacıq» ehtiyatı 33,1 triliyon kub metrə çatıdığı müəyyənləşib. Bu göstərici üzrə o, Rusiydan sonra ikinci yerdədir.

Xatırladaq ki, 1908-ci il mayın 16-da bir saylı  Məscide-Süleyman quyusundan təbii qaz iyi gəlib. Buruğun qazılması davam etdirilib. 1908-cu il mayın 25-də isə  Yaxın Şərqdə ilk dəfə olaraq, İranda ilk neft quyusundan fontan vurub. Bu quyunun dərinliyi 360 metr olub. Həmin tarixdən etibarən Məscide-Süleyman İran neft sənayesinin əsasını təşkil edib. Ötən 102 il ərzində İrandan ümuilikdə 65 milyard barrel həcmində neft hazsil edilib.

Neft ehtiyatına görə İrandan öndə gələn Səudiyyə Ərəbistanın ARAMCO dövlət neft hasilatı şirkətinin direktoru Xalid əl – Falih Monrealda keçirilən 21-ci Dünya Energetika Konqresində çıxış zamanı ölkəsinin neft ehtiyatından da danışıb. Falih əminliklə bildirib ki, mövcud vəziyyətdə neft hasil olunarsa, o zaman Səudiyyə Ərəbistanın «qara qızıl» ehtiyatı azından 80 ilə tükənəcək.

Direktor enerji daşıyıcılarına, o cümlədən neftə olan təlabatla  bağlı bunları söyləyib : «Qarşıdan gələn 20 ildə 3 milyard nəfərin illik gəliri 10-30 min dollar təşkil edəcək. Bu isə enerji daşıyıcılarına təlabatın artacağı geməkdir».

Həm İran, həm də Səudiyyə Ərəbistanı dünyanın aparıcı neft hasilatçısı olsa da, bu sahədən gələn gəlirin böyük hissəsi silahlanmaya sərf edilir. Ötən ay səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-dan 60 milyard dollarlıq  84 yenni F-15, 70 təyyarə, 70 «Apache», 72 «Black Hawk» və 36 «Little Bird» tipli vertolyot alıb.

İranın isə yalnız Rusiya ilə S-300 zenit raket qurğusuna dair bağladığı bir milyard dollarlıq (sonradan bu anlaşma BMT Təhlükəizlik Şurasının sankisiyasının şərtlərinə əsasən Moskva tərəfindən pozuldu) müqaviləni xatrlatmaq yetərlidir. Bundan başqa Tehran hakimiyyəti hər il bölgədəki «Həmas», «Hizbulla» kimi terrorçu təşkilatlar ildə milyonlarla dollar vəsait xərcləyir.

Odur ki, təbii sərvətlərlə zəngin olan İran əhalisinin az qala yarısı  bu gün yoxsulluq həddindən aşağı səviyyədə yaşayır. Rəsmi məlumatlara əsasən, işsizlərin sayı 13,2 faizə çatıb. Bu isə əmək qabiliyyəti olan vətəndaşların 25,7 milyon nəfər deməkdir.

Yaxın zamanlarda isə işsizlərin sayının 15 faizə və ya 27 milyon nəfər çatacağı gözlənilir.  Sədrəddin Soltan

 

 

 

 

 

Avropada «İran Air»-in təyyarələrinə benzin vermirlər

 

 

 

İran Hava Yollarına məxsus mülki təyyarələrin xarici ölkələrdə yanacaqla doldurulmasından imtina edənlərin sayı artmaqdadır.

 

 

 

GünAzTV-nin «The Washington Post»-a istinadən məlumatına görə, Tehran hakimiyyətinə qarşı tətbiq edilən «nüvə» sanksiyası ilə Avropa ölkələri hava limanlarının çoxu «İran Air»ə aid mülki təyyarələri yanacaqla dodurmaqdan imtina edib.

 

 

 

Bununla əlaqədar İrandan Amsterdam-London-Stokholm reysi ilə uçan təyyarə yanacaq doldurmaq üçün ya Almaniya, ya da Avstriyanın hava limanlarına enəmək məcburiyyətində qalacaq. Çünki bu ölkələrdə hələ ki «İran Air»-in təyyarələrinə yanacaq verilir.

 

 

 

Mənbənin bildirdiyinə görə, bu il sentyarbın 30-da Vaşinqton avropanın ən nəhəng neft şirkətləri – Fransanın «Total», Norveçin «Statoil», İtaliyanın «Eni», Hollandiya-Britaniyanın «Royal Dutch Shell»lə anlaşma imzalanıb. Müqaviləyə əsasən bu şirkətlər İranın energetika sənayesinə sərmayə yatırmayacaq,  eləcə də bu ölkəyə məxsus təyyarələrin yanacaqla təmin etməyəcəklər. Bunun qarşılığnda ABŞ onları  İslam Respublikası ərazisində keçmiş fəaliyyət inə görə cəzalandırmayacaq.

 

 

 

Təhlilçilər bunu «domino səmərsi» adlandırır və hesab edirlər ki, onların ardınca başqa şirkətlər də uyğun addım atacaq.

 

 

 

ABŞ dövlət katibinin müavini Ceyms Steinberqin sözlərinə görə, bu şiktələrlə yanaşı, Rusiyanın «Lukoil», Hindistanın «Reliance», Türkiyənin «Turpras» da İranla əməkdaşlığı dayandırıb. Yaponiya hakimiyyəti isə bildirib ki, ölkənin «İnpex» neft konserni İslam Respublikasının «Azadiqan» neft yatağında işlərə son verib.

 

 

 

İngiltərənin «British Petroleum» və «Royal Dutch» şirkətləri «İran air»-ə məxsus təyyarələrə yanacaq verməkdən imtina ediblər. Britaniyanın «Lloyds» sığorta şirkəti isə İran nefti ilə bağlı sığorta işlərini dayandırıb.

 

 

 

Ağ evdə vurğulayıblar ki, Çin Xalq Respublikasına məxsus neft şirkətlərinin də İranla əməkdaşlığını dayandımağa çalışırlar, əks halda həmin müəssisələrə ABŞ-ın sanksiya tətbiq edəcəyi istisna olunmur.

 

 

 

Bununla belə baş verənlərə əsasən demək olar ki, İran İslam Respublikasının iqtisadiyyatına qeyri-neft sektoruna tətbiq edilən yasaqlar daha ciddi zərbə vuracaq.

 

Son ayların hesablamalarına əsasən, atom-nüvə proqramı ilə bağlı yasaqlar ucbatından İran 50-60 milyard dollalıq sərmayə itirib

 

 

 

Bir sıra dövlətlər həm də Avropa Birliyi və ABŞ-la xoş münasibətlərinə görə, İslam Respublikası ilə ticarət ələqalərindən götürdüyü milyardlarla dollardan imtina edib.

 

Belə ölkələrdən biri də Birləşmiş Ərəb Əmirliyidir (BƏƏ). Dubay Qərblə münasibətin saxlanılmasını İrana qanunsuz təkrar ixarcatdan üstün tutmaqdadır.

 

 

 

Məlum olduğu kimi yayda  BƏƏ İran İnqilab Keşikiçiləri Qvardiyasına bağlı olduğu iddia edilən islam Respublikasına məxsus 40 şirkətin dəftərxanasını bağlayıb.

 

Məlumata əsasən, həmin şirkətlər qvardiya ilə əlaqədar olmaqla yanaşı, ikili təyinatalı texnologıyanın İrana çatırılıması istiqamətində fəaliyyət göstərib.

 

Ölkəsi BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarına əməl edir və qurumun qəbul etdiyi sanksiyada qvardiya ilə iş birliyində olan istənilən şəxs , yaxud  Əmirlikdə  fəaliyyətdən məhrum olacaq. Bağlanan şirkətələr arasında neft çıxarma firmaları da var.

 

Xatırladaq ki, apreldə Dubya Əmirliyi İranla ticarət əlaqlərini məhdudlaşdırdığı barədə  bəyanat vermişdi.Çünki BMT TŞ tərəfindən qəbul edilmiş sanksiyada «qara siyahıya» düşmüş «ikili təyinatlı məhsullar» (başqa sözlə həm də İranın atom-nüvə proqramında istifadə olunan) İslam Respublikasına bu əyaləytin bazarından ötürülürdü.

 

2009-cu ildə İranla Dubay Əmirliyi arasında 12  milyard dollardan artıq ticarət dövriyyəsi olub. Məlumatlara əsasən  Avropada istehsal olunan bütün məhsullar demək olar ki, bu bazardan İrana ötürlür.

 

Xəbərlərə əsasən, əmirlikdə iranlıların 8 min şirkəti və sahibkar fəaliyyət göstərir. Bunu əmirlik əhalisinin önəmli bir hissəsinin İran mənşəli olduğu ilə də əlaqəlndirirlər. Birləşmiş Ərəb Əmirliyinin başqa bir əyaləti, Əbu –Dabidən  də İrana Qərb istehsalı olan mallar ötürlürdü, amma beynəlxalq yasaq bu yolun bağlanması ilə nəticələndi. Ərəb təhlilçiləri hesab edir ki, Dubay qonşu əmirlikdən nümunə götürərək, İran İslam Respublikası ilə ticarət əlaqələrini azaltmaq məcburiyyətində qalacaq.

 

«MIGnews» məlumatına əsasən, Avropa Birliyi dövlətləri,ABŞ və  BƏƏ-nin İrana qarşı sanksiyaları sərtləşdirməsi Dubaydakı iş adamları üçün çətinliklər yaradır. Onlar bu vəziyyət duruş gətirməyə hazırlaşır.

 

Hamıya bəllidir ki, Qərb dövlətlərində istehsal olunan malların böyük hissəsi İrana Dubayın bir neçə on kilomertliyində yerləşən İslam Respublikasının Bəndər –Abbas  limanı vasitəsi çatdırılır. Çeşidli məlumatlara əsasən, ildə Dubaydan İrana dəyəri 10 milyard dollardan çox olan təkrar ixracat malı ötürülür. Bu məhsullar kiçik sahibkarlar məxsus olmaqla yanaşı, onların İrana apardığı mallar heç bir yerdə qeydiyyata alınmır, həmin məhsullara görə vergi ödənilmir. 

 

Dubaydakı qərbli müxbirlərin müşahidələrinə əsasən, orada sanksiya rejiminin tətbiqi asan olmayacaq, Əmirliyə məxsus limanda təhlükəsizlik qüvvələrinin nümayəndələri fəaliyyət göstərmir, gömrük xidməti isə iki kiçik ofislə təmsil olunub. Müşahidəçilər, «İranın bu sayaq mühasirəyə alınmasının» perspektivinə inanmır. Onların qənatəincə, Tehran hakimiyyəti 30 ildir Dubayla qaçaq yolu ilə ticarət əlaqəsi saxlayır və yasaqların elan olunması müəyən mənada İslam Respublikasına sərf edir.

 

Bir çoxları iddia edirdi ki, İrana qarşı hərbi əməliyyatlar Tehranı iddiasından çəkindirmək üçün ən əlverişli üsuldur. Ancaq hadisələr sübut edir ki, bu hakimiyyətə qarşı tətbiq edilmiş yasaqlara əməl və nəzarət edilərsə,  İslam Respublikası rəhbərliyi inadından daha tez dönə bilər. Bu ölkəyə qarşı hərbi əməliyyatlar isə mövcud rejimin əlinə oynamaq olardı. O biri tərəfdən isə bölgə əhalisi savaşdan artıq bezib. Məsələnin bu yolla həlli bölgə əhalisində Qərbə qarşı nifrəti artırar. Çünki Əfqanıstan və İraqda savaşın davam etməsindən İran hakimiyyəti ABŞ başda olmaqla onun müttəfiqlərinə qarşı təbliğatda yaralanır. Onu da vurğulamaq lazımdır ki, savaş sanksiyalardan bahadır. Sədrəddin Soltan